Roll No. …………………….
11101
कक्षा 11वीं वार्षिक परीक्षा, 2025-26
[053]
SANSKRIT
संस्कृत
निर्देशाः –
(i) सर्वे प्रश्नाः समाधेयाः।
(ii) सर्वेषां प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतभाषायां देयानि।
(iii) प्रश्नानां समक्षे अङ्काः प्रदत्ताः सन्ति।
(i) सर्वे प्रश्नाः समाधेयाः।
(ii) सर्वेषां प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतभाषायां देयानि।
(iii) प्रश्नानां समक्षे अङ्काः प्रदत्ताः सन्ति।
प्र.1 उचितविकल्पं चित्वा लिखत –(1×6=6)
(i) “पङ्कोद्धार:” इत्यत्र सन्धिः अस्ति –
उत्तर: (ब) गुणसन्धिः
(ii) “सोऽनर्थ:” इत्यत्र सन्धिः अस्ति –
उत्तर: (स) विसर्गसन्धिः
(iii) “यस्मिन् + एव” इत्यस्य सन्धियुक्तपदं भवति –
उत्तर: (ब) यस्मिन्नेव
(iv) “एषा खलु केसरणी त्वां लङ्घयिष्यति” वाक्येऽस्मिन् अव्ययपदम् अस्ति –
उत्तर: (अ) खलु
(v) अधोलिखितेषु अव्ययपदं नास्ति –
उत्तर: (द) पुत्र
(vi) अधोलिखितेषु अव्ययपदम् अस्ति –
उत्तर: (द) अद्य
प्र.2 प्रदत्तशब्दैः रिक्तस्थानपूर्तिं कुरुत –(1×6=6)
(i) “दृष्ट्वा” इति पदे ………. प्रत्ययः अस्ति। (ल्यप् / क्त्वा)
उत्तर: क्त्वा
(ii) “क्रीडितव्यम्” इति पदे ………. प्रत्ययः अस्ति। (तुमुन् / तव्यत्)
उत्तर: तव्यत्
(iii) “हन्तुम्” इत्यत्र ………. प्रत्ययः अस्ति। (तुमुन् / शतृ)
उत्तर: तुमुन्
(iv) “उपासते” इत्यत्र ………. उपसर्गः अस्ति। (उप / अप)
उत्तर: उप
(v) “निक्षिपति” इत्यत्र ………. उपसर्गः अस्ति। (नि / निर्)
उत्तर: नि
(vi) “विभक्तम्” इत्यत्र ………. उपसर्गः अस्ति। (वि / सम्)
उत्तर: वि
प्र.3 शुद्धवाक्यानां समक्षम् “आम्” अशुद्धवाक्यानां समक्षम् “न” इति लिखत –(1×6=6)
(i) “जलं प्रदूषितं भवति” इत्यत्र जलं विशेष्यपदम् अस्ति।
उत्तर: आम्
(ii) “बालकः विद्यावान् अस्ति” इत्यत्र विद्यावान् विशेष्यपदम् अस्ति।
उत्तर: न
(iii) “कृष्णः सर्पः गच्छति” इत्यत्र कृष्णः विशेषणपदम् अस्ति।
उत्तर: आम्
(iv) “महान् मत्स्यो मया दृष्ट:” इत्यत्र महान् विशेषणम् अस्ति।
उत्तर: आम्
(v) “वृद्धः” इत्यस्य पदस्य पर्यायः ‘युवा’ भवति।
उत्तर: न
(vi) “चक्षुः” इत्यस्य पर्यायपदं ‘नेत्रं’ न भवति।
उत्तर: न
प्र.4 युग्ममेलनं कुरुत –(1×7=7)
| ‘क’ स्तम्भः | ‘ख’ स्तम्भः (सही उत्तर) |
|---|---|
| (i) अर्थं करोति या सा | (छ) अर्थकरी |
| (ii) पण्डितः | (ङ) मूर्खः |
| (iii) ‘सह’ योगे का विभक्तिः भवति | (घ) तृतीया |
| (iv) खाण्डवप्रस्थस्य | (च) इन्द्रप्रस्थस्य |
| (v) चतुर्थी | (ख) ‘रुच्’ धातु योगे भवति |
| (vi) क्षिप्रम् | (ग) शीघ्रम् |
| (vii) राजपुरुषः | (क) षष्ठी तत्पुरुषः |
प्र.5 एकपदेन उत्तरं लिखत –(1×7=7)
(i) “यक्ष्मा” इत्यस्य कः पर्यायः अस्ति?
उत्तर: क्षयरोगः
(ii) “कौण्डिन्यः” इत्यस्य सखा कः अस्ति?
उत्तर: विदूषकः
(iii) “दास्यामि” इत्यत्र वचनं किम् अस्ति?
उत्तर: एकवचनम्
(iv) “करोषि” इत्यत्र धातु कः अस्ति?
उत्तर: कृ (धातु)
(v) राज्ञां विजयमूलं किं भवति?
उत्तर: मन्त्रः / उत्साहः
प्र.6 वेदस्य मुखं किं स्मृतम्?(2)
अथवा
ब्रह्मणि चित्तं स्थिरं कर्तुं किं करणीयम्?
प्र.7 मूर्खः कथं प्रतीयते?(2)
अथवा
कस्मिन् जातौ पचनादयः कुप्यन्ति?
प्र.8 हेमाङ्गये कौण्डिन्यानि अन्नपानानि वर्जयेत्?(2)
अथवा
महाभाग, ज्ञानानि कानि आसन्?
प्र.9 महात्मा केषां दोषां उपवासात्मकं करोति?(2)
अथवा
ब्रह्मणि चित्त स्थिरं कर्तुं कः आवश्यकः?
प्र.10 कस्मिन् रतः जनः बन्धं प्राप्नोति?(2)
अथवा
प्रणवार्थे सन्तापज्ञानं स्वीकृत्य स्वाध्यायपुस्तकान् एकं सुभाषितश्लोकं लिखत।
प्र.11 स्वपाठ्यपुस्तकात् कण्ठस्थीकृतं सुभाषितद्वयं लिखत यत् अस्मिन् प्रश्नपत्रे नास्ति।(2)
प्र.12 अधोलिखितवाक्यानां वाच्यपरिवर्तनं कुरुत – (कोऽपि द्वौ)(1×2=2)
(1) सः जलं पिबति। (कर्मवाच्ये)
उत्तर: तेन जलं पीयते।
(2) मया ग्रन्थः पठ्यते। (कर्तृवाच्ये)
उत्तर: अहं ग्रन्थं पठामि।
(3) रामः ग्रामं गच्छति। (कर्मवाच्ये)
उत्तर: रामेण ग्रामः गम्यते।
प्र.13 कः कम् प्रति कथयति – (कोऽपि द्वौ)(1×2=2)
(1) “वत्स! किमिदं विधीयते? किमपराद्धं मया?”
(2) “एषा खलु केसरिणी त्वां लङ्घयिष्यति।”
(3) “भोः! शृणुताम्।”
प्र.14 स्थूलपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत – (कोऽपि द्वौ)(1×2=2)
(1) गङ्गायाः जलं पवित्रं भवति।
उत्तर: कस्याः जलं पवित्रं भवति?
(2) छात्रः विद्यालयं गच्छति।
उत्तर: छात्रः कुत्र गच्छति?
प्र.15 अशुद्धकारकवाक्यानां शुद्धिं कुरुत – (कोऽपि द्वौ)(1×2=2)
(1) श्रीगणेशं नमः।
उत्तर: श्रीगणेशाय नमः।
(2) वृक्षस्य पत्राणि पतन्ति।
उत्तर: वृक्षात् पत्राणि पतन्ति।
(3) पिता पुत्रस्य सह गच्छति।
उत्तर: पिता पुत्रेण सह गच्छति।
प्र.16 अधोलिखितगद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतभाषायां लिखत –(1×3=3)
रामलक्ष्मणौ विश्वामित्रेण सह… (गद्यांश)
प्रश्नाः – (1) …? (2) …? (3) …?
प्र.17 अधोलिखितपद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतभाषायां लिखत –(1×3=3)
कोकिलाानां स्वरो रूपं… (पद्यांश)
प्रश्नाः – (1) …? (2) …? (3) …?
प्र.18 अधोलिखितनाट्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतभाषायां लिखत –(1×3=3)
उभौ तन्तुवायौ – तात: परं पटं निर्माणाय… (नाट्यांश)
प्रश्नाः – (1) उभौ तन्तुवायौ किम् उक्तवन्तौ? (2) एतत्पटये किम् अनिर्वचनीयम् अस्ति? (3) वै. गौराङ्गः अनुचरमुद्दिश्य किं कथयति?
प्र.19 रिक्तस्थानपूर्तिं कुरुत – (कोऽपि त्रय)(1×3=3)
(1) ततस्तीरे ……………. सत्याग्रहाश्रमः।
(2) वर्णानां विभागः ……………. स्मृतः।
(3) ……………. विशेषेण आश्रयस्थानभागिनः।
(4) सन्तुष्टः ……………. योगी।
(5) अनपेक्षः ……………. दक्षः।
प्र.20 अधोलिखितम् अपठितगद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतभाषायां लिखत –(1×4=4)
कदाचित् देवराजः इन्द्रः भूलोकम् आगतवान्। भूलोके कमपि नगरं प्रविष्टः सः… (अपठित गद्यांश)
प्रश्नाः –
(1) कञ्चुन् विक्रेता किं करोति स्म?
(2) देवेन्द्रः कस्य मूल्यं पृष्टवान्?
(3) सः विक्रेता किम् उक्तवान्?
(4) भूलोके केषां देवानां विग्रहाः आसन्?
(1) कञ्चुन् विक्रेता किं करोति स्म?
(2) देवेन्द्रः कस्य मूल्यं पृष्टवान्?
(3) सः विक्रेता किम् उक्तवान्?
(4) भूलोके केषां देवानां विग्रहाः आसन्?
प्र.21 स्वप्राचार्यस्य कृते अवकाशार्थं प्रार्थनापत्रं लिखत।(4)
अथवा
स्वमित्राय आमन्त्रणपत्रं लिखत।
प्र.22 प्रदत्तैः शब्दैः अनुच्छेदलेखनं कुरुत –(4)
(तीरे, पर्णोउटजाद्याः, शाखैः, विन्ध्याटवी, पम्पामिधानं, कोटरे)
अस्ति मध्यदेशालङ्कारभूता मेखलेव भुवो ………………………………. नाम। तस्यां च ………………………………. पम्पासरः। तस्य पश्चिमे ………………………………. महाजीर्णः शाल्मलीवृक्षः। …
प्र.23 अधोलिखितेषु एकस्य कवेः परिचयं लिखत –(4)
(1) वेदव्यासः
(2) आदिकविः वाल्मीकिः
(3) बाणभट्टः
(4) महाकविः कालिदासः
(2) आदिकविः वाल्मीकिः
(3) बाणभट्टः
(4) महाकविः कालिदासः