एमपी बोर्ड कक्षा 9वीं संस्कृत अर्धवार्षिक परीक्षा पेपर 2025 11 नवंबर को 1 बजे पेपर हुआ है चलिए इसका सही उत्तर इसी लेख में बताएंगे और प्रश्न पत्र भी यही आप देख सकते है जिससे कि सही उत्तर जान सके।
Class 9th Half Yearly Examination, 2025–26
Subject: SANSKRIT (संस्कृत)
Roll No.: 953 Code: [512]
Total No. of Questions: 23 Total No. of Printed Pages: 08
Time: 03 Hours Maximum Marks: 75
📘 निर्देश (Instructions):
(1) सभी प्रश्न अनिवार्य हैं।
(2) प्रश्नानां सम्मुखे अङ्काः प्रदत्ताः।
(3) सर्वेषां प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृत भाषायां देयानि।
प्र.1 उचितं विकल्पं चित्वा लिखत — (1×6=6)
(i) ‘यथाशक्तिः’ पदे समासः अस्ति —
(अ) कर्मधारयः (ब) अव्ययीभावः (स) द्विगुः (द) द्वन्द्वः
(ii) द्विगु समासस्य उदाहरणम् अस्ति —
(अ) अनुरूपम् (ब) रामकृष्णौ (स) त्रिभुवनम् (द) अनादिः
(iii) ‘चौरभयम्’ पदस्य समासविग्रहः अस्ति —
(अ) चौरात् भयम् (ब) चौरेण भयम् (स) चौरम् भयम् (द) चौराय भयम्
(iv) ‘ममैव’ पदे सन्धिः भवति —
(अ) सज्जनः (ब) महीशः (स) विद्यालयः (द) हितोपदेशः
(v) ‘पुस्तकालयः’ पदस्य संधिविच्छेदः अस्ति —
(अ) पुस्तका + लयः (ब) पुस्तकः + लयः (स) पुस्तक + आलयः (द) पुस्त + कालयः
प्र.2 कोष्ठकात् चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत — (1×6=6)
(i) “गच्छति” पदे धातुः अस्ति — (गच्छ / गम्)
(ii) “अपठत्” पदे लकारः अस्ति — (लङ् / लट्)
(iii) “हसन्ति” पदे वचनं अस्ति — (एकवचनम् / बहुवचनम्)
(iv) “पठामि” पदे पुरुषः अस्ति — (प्रथम / उत्तम)
(v) “प्राचार्यः” पदे उपसर्गः अस्ति — (प्र / प्रा)
(vi) “निर्गच्छति” पदे उपसर्गः अस्ति — (निस् / निर्)
प्र.3 शुद्धवाक्यानां समक्षम् “आम्” अशुद्धवाक्यानां समक्ष “न” इति लिखत — (1×6=6)
(i) “रामेण” पदे तृतीया विभक्तिः भवति।
(ii) “रमा” इति पदं द्वितीया विभक्तेः एकवचनरूपम् अस्ति।
(iii) “रामाणाम्” इति पदे बहुवचनम् अस्ति।
(iv) “रामः” इति पदं प्रथमा विभक्तेः एकवचनरूपम् अस्ति।
(v) “विद्या माता इव रक्षति” वाक्येस्मिन् “इव” अव्ययपदम् अस्ति।
(vi) “ईश्वरः सर्वत्र अस्ति।” वाक्येस्मिन् “सर्वत्र” अव्ययपदं न अस्ति।
प्र.4 उचितं युग्मं मेलयत — (1×6=6)
(अ) सत्यम् — (i) समीरः
(ब) पवनः — (ii) असत्यम्
(क) निर्धना — (iii) पण्डितः
(घ) दुहिता — (iv) वृद्धा स्त्री
(ङ) सरस्वती — (v) विनम्रा मनोहरा चासीत्
(च) मूर्खः — (vi) वाणी
प्र.5 एकपदेन उत्तर लिखत — (1×6=6)
(i) स्वर्णकाकः कान् अखादत्?
(ii) कविः कां सम्बोधयति?
(iii) दरिद्रता कुत्र न भवेत्?
(iv) “पठित्वा” पदे प्रत्ययः अस्ति।
(v) “तुमुन्” प्रत्ययस्य उदाहरणं लिखत।
(vi) “श्रीशः पठितुम् विद्यालयं गच्छति।” वाक्येस्मिन् प्रत्यययुक्तपदं अस्ति।
प्र.6 वसन्ते किं भवति?
अथवा जटायुः रावणं किं कथयति?
प्र.7 अन्ते तपोदत्तः विद्याग्रहणाय कुत्र गतः?
अथवा निर्धनायाः वृद्धायाः दुहिता कीदृशी आसीत्?
प्र.8 कालः कस्य रसं पिबति?
अथवा धर्माधिकारिणः जीर्णधनश्रेष्ठिनौ कथं तोषितवन्तः?
प्र.9 बालः कदा क्रीडितुम् अगच्छत्?
अथवा यत्नेन किं रक्षेत् — वित्तं वा वृत्तं वा?
प्र.10 जन्तवः केन तुष्यन्ति?
अथवा खिन्नः बालकः श्वानं किम् अकथयत्?
प्र.11 रेखाङ्कित पदानि अधिकृत्य प्रश्ननिर्माण कुरुत – (कौ द्वौ)
(क) ग्रामे निर्धना स्त्री अवसत्।
(ख) मोदकानि पूजानिमित्तानि रचितानि आसन्।
(ग) कुक्कुरः मानुषाणां मित्रम् अस्ति।
प्र.12 अधोलिखितानि वाक्यानि कः कम् प्रति कथयति (केऽपि द्वे) — (1×2=2)
(i) पूर्वं प्रातराशः क्रियताम्।
(ii) धन्यवादः मातुल! याम्यधुना।
(iii) हा विधे! किमिदं मया कृतम्।
प्र.13 अधोलिखितानां वाक्यानां वाच्य परिवर्तनं कुरुत – (केऽपि द्वे) — (1×2=2)
(i) रामेण जलं पीयते। (कर्तृवाच्ये)
(ii) गीता गीतं गायति। (कर्मवाच्ये)
(iii) सः हसति। (भाववाच्ये)
प्र.14 प्रश्नपत्रे समागतान् श्लोकान् विहाय स्वपाठ्यपुस्तकात् एकं सुभाषितम् लिखत।
प्र.15 अधोलिखित अशुद्धवाक्यानि शुद्धं कुरुत (केऽपि द्वे) — (1×2=2)
(i) विद्यालयस्य परितः वृक्षाः सन्ति।
(ii) सीता रामस्य सह वनं गच्छति।
(iii) गणेशं नमः।
प्र.16 प्रदत्त शब्दैः रिक्तस्थानानि पूरयत — (कान्यपि चत्वारि) (½×4=2)
(तण्डुलान्, वीणाम्, श्रमेण, जन्तवः, गुणाः)
(i) निनादय ______ नवीनामये वाणि!
(ii) स्वर्णकाकः ______ अखादत्।
(iii) ______ गुणज्ञेषु भवन्ति।
(iv) सर्वे तुष्यन्ति ______।
प्र.17 प्रदत्तवाक्यैः घटनाक्रमानुसारं लिखत — (½×4=2)
(क) सा सखीभिः सह तीर्थयात्रायै काशीविश्वनाथमन्दिरं गच्छति।
(ख) मल्लिका पूजार्थ मोदकानि रचयति।
(ग) चन्दनस्य पत्नी तीर्थयात्रां समाप्य गृहं प्रत्यागच्छति।
(घ) उमा मासान्ते उत्सवार्थ दुग्धस्य आवश्यकताविषये चन्दनं सूचयति।
प्र.18 अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृते लिखत — (3 अंक)
पुरा कस्मिंश्चिद् ग्रामे एका निर्धना वृद्धा स्त्री न्यवसत्। तस्याः च एका दुहिता विनम्रा मनोहरा चासीत्। एकदा माता स्थाल्यां तण्डुलान् निक्षिप्य पुत्रीं आदिशत् — “सूर्यातपे तण्डुलान् खगेभ्यः रक्ष।” कश्चित्कालादनन्तरम् एकः विचित्रः काकः तस्याः समीपम् अगच्छत्।
प्रश्नाः —
(i) ग्रामे एका का न्यवसत्?
(ii) तस्याः दुहिता कीदृशी आसीत्?
(iii) माता पुत्रीं किं आदिशत्?
अथवा —
भ्रान्तः कश्चन बालः पाठशालागमनवेलायां क्रीडितुम् अगच्छत् …
(पूरा अनुच्छेद अनुसार प्रश्न दिए जाएँ।)
प्र.19 अधोलिखितं पद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृते लिखत — (3 अंक)
प्रियवाक्यप्रदानेन सर्वे तुष्यन्ति जन्तवः।
तस्मात् तदैव वक्तव्यं वचने का दरिद्रता॥
प्रश्नाः —
(i) केन जन्तवः तुष्यन्ति?
(ii) वचने का न भवेत्?
(iii) तस्मात् किं वक्तव्यम्?
यह रहा ✨ कक्षा 9वीं अर्द्धवार्षिक परीक्षा, 2025–26 (SANSKRIT) का उत्तर कुंजी (Answer Key) — संक्षिप्त, सटीक और परीक्षा अनुसार 👇
🏫 Class 9th Half Yearly Exam 2025–26
Subject: Sanskrit (संस्कृत)
Roll No.: 953 Code: [512]
Total Marks: 75 Time: 3 Hours
🔹 प्र.1 उचितं विकल्पं चित्वा लिखत — (1×6=6)
(i) (ब) अव्ययीभावः
(ii) (स) त्रिभुवनम्
(iii) (अ) चौरात् भयम्
(iv) (स) विद्यालयः
(v) (स) पुस्तक + आलयः
🔹 प्र.2 रिक्तस्थानपूर्ति — (1×6=6)
(i) गम्
(ii) लङ्
(iii) बहुवचनम्
(iv) उत्तम
(v) प्रा
(vi) निर्
🔹 प्र.3 “आम्” या “न” लिखत — (1×6=6)
(i) आम् ✅
(ii) न ❌
(iii) आम् ✅
(iv) आम् ✅
(v) आम् ✅
(vi) न ❌
🔹 प्र.4 उचितं युग्मं मेलयत — (1×6=6)
(अ) सत्यम् — (ii) असत्यम्
(ब) पवनः — (i) समीरः
(क) निर्धना — (iv) वृद्धा स्त्री
(घ) दुहिता — (v) विनम्रा मनोहरा चासीत्
(ङ) सरस्वती — (vi) वाणी
(च) मूर्खः — (iii) पण्डितः
🔹 प्र.5 एकपदेन उत्तर — (1×6=6)
(i) तण्डुलान्
(ii) सरस्वतीम्
(iii) विद्यायाम्
(iv) क्त्वा
(v) पठितुम्
(vi) पठितुम्
🔹 प्र.6 उत्तर — (2 अंक)
वसन्ते किं भवति?
👉 वसन्ते सर्वं प्रसन्नं भवति।
अथवा
जटायुः रावणं किं कथयति?
👉 सीतायाः अपहरणं कथयति।
🔹 प्र.7 उत्तर — (2 अंक)
अन्ते तपोदत्तः विद्याग्रहणाय कुत्र गतः?
👉 काश्यां गतः।
अथवा
निर्धनायाः वृद्धायाः दुहिता कीदृशी आसीत्?
👉 विनम्रा मनोहरा च आसीत्।
🔹 प्र.8 उत्तर — (2 अंक)
कालः कस्य रसं पिबति?
👉 कालः सर्वस्य रसं पिबति।
अथवा
धर्माधिकारिणः जीर्णधनश्रेष्ठिनौ कथं तोषितवन्तः?
👉 न्यायपूर्वकं निर्णयं कृत्वा तोषितवन्तः।
🔹 प्र.9 उत्तर — (2 अंक)
बालः कदा क्रीडितुम् अगच्छत्?
👉 पाठशालागमनवेलायाम्।
अथवा
यत्नेन किं रक्षेत् — वित्तं वा वृत्तं वा?
👉 वृत्तं रक्षेत्।
🔹 प्र.10 उत्तर — (2 अंक)
जन्तवः केन तुष्यन्ति?
👉 प्रियवाक्यप्रदानेन।
अथवा
खिन्नः बालकः श्वानं किम् अकथयत्?
👉 “मम सखा भव” इति अकथयत्।
🔹 प्र.11 प्रश्ननिर्माण — (2 अंक)
(क) ग्रामे का अवसत्?
(ख) पूजानिमित्तानि किम् रचितानि आसन्?
(ग) कुक्कुरः कस्यानां मित्रम् अस्ति?
🔹 प्र.12 (कः कम् प्रति कथयति) — (2 अंक)
(i) पिता सेवकं प्रति।
(ii) पुत्रः मातुलं प्रति।
(iii) नायिका विधिं प्रति।
🔹 प्र.13 वाच्य परिवर्तन — (2 अंक)
(i) कर्तृवाच्ये — रामः जलं पिबति।
(ii) कर्मवाच्ये — गीतं गाय्यते।
(iii) भाववाच्ये — हास्यं भवति।
🔹 प्र.14 सुभाषितम् लिखत — (2 अंक)
विद्या विवादाय धनं मदाय, शक्तिः परेषां परिपीडनाय।
खलस्य साधोर्विपरीतमेतत्, ज्ञानाय दानाय च रक्षणाय॥
🔹 प्र.15 शुद्धवाक्य — (2 अंक)
(i) विद्यालयस्य परितः वृक्षाः सन्ति। ✅
(ii) सीता रामेण सह वनं गच्छति। ✅
(iii) गणेशाय नमः। ✅
🔹 प्र.16 रिक्तस्थानपूर्ति — (½×4=2)
(i) निनादय वीणाम् नवीनामये वाणि।
(ii) स्वर्णकाकः तण्डुलान् अखादत्।
(iii) गुणाः गुणज्ञेषु भवन्ति।
(iv) सर्वे तुष्यन्ति जन्तवः।
🔹 प्र.17 घटनाक्रम — (½×4=2)
क्रम — (ख), (घ), (क), (ग)
🔹 प्र.18 गद्यांश पर उत्तर — (3 अंक)
(i) ग्रामे एका निर्धना वृद्धा स्त्री न्यवसत्।
(ii) तस्याः दुहिता विनम्रा मनोहरा च आसीत्।
(iii) माता पुत्रीं आदिशत् — “सूर्यातपे तण्डुलान् खगेभ्यः रक्ष।”
🔹 प्र.19 पद्यांश पर उत्तर — (3 अंक)
(i) जन्तवः प्रियवाक्यप्रदानेन तुष्यन्ति।
(ii) वचने दरिद्रता न भवेत्।
(iii) तस्मात् प्रियवाक्यं वक्तव्यम्।
✅ पूर्णांक — 75 / 75