Roll No. ……………………
935
935-169879
कक्षा 9वीं वार्षिक परीक्षा, 2025-26
[512]
SANSKRIT
संस्कृत
संस्कृत
(Answer Key / उत्तरकुञ्जिका)
निर्देश: – सर्वे प्रश्नाः अनिवार्याः सन्ति।
प्र.1 उचितं विकल्पं चित्वा लिखत –
(1×6=6)
(क) ‘बालकम्’ इत्यस्मिन् पदे विभक्तिः अस्ति – उत्तर: (ii) द्वितीया
(ख) ‘फलस्य’ इत्यस्मिन् पदे विभक्तिः अस्ति – उत्तर: (iv) षष्ठी
(ग) ‘माता’ इत्यस्मिन् पदे विभक्तिः अस्ति – उत्तर: (ii) प्रथमा
(घ) ‘भानु:’ इत्यस्मिन् पदे वचनम् अस्ति – उत्तर: (i) एकवचनम्
(ड) अधोलिखितेषु अव्ययपदम् अस्ति – उत्तर: (ii) कुत्र
(च) ‘त्वं कुत्र गच्छसि?’ इत्यस्मिन् वाक्ये अव्ययम् अस्ति – उत्तर: (iii) कुत्र
प्र.2 कोष्ठकात् प्रदत्तैः शब्दैः उचितं शब्दं चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत –
(1×6=6)
(क) ‘प्राचार्यः’ इति पदे प्र उपसर्गः अस्ति ।
(ख) ‘सम्’ उपसर्गस्य उदाहरणं संस्कृतम् अस्ति ।
(ग) ‘पठ्’ धातोः लट्लकारस्य प्रथम पुरुषस्य–एकवचने पठति रूपं भविष्यति ।
(घ) ‘हसामि’ इत्यस्मिन् पदे उत्तमः पुरुषः अस्ति ।
(ड) ‘पचति’ इत्यस्मिन् पदे पच् धातुः अस्ति ।
(च) ‘गम्’ धातोः लृट्लकारस्य उदाहरणं गमिष्यति अस्ति ।
प्र.3 युग्ममेलनं कुरुत – (सही जोड़ियाँ)
(1×6=6)
| (क) हिमालयः | ➔ (vi) दीर्घस्वरसन्धिः |
| (ख) देवेन्द्रः | ➔ (i) गुणस्वरसन्धिः |
| (ग) मनोहरः | ➔ (ii) विसर्गसन्धिः |
| (घ) रामलक्ष्मणौ | ➔ (iii) द्वन्द्व समासः |
| (ड) घनश्यामः | ➔ (iv) कर्मधारयसमासः |
| (च) यथाशक्ति | ➔ (v) अव्ययीभावः |
प्र.4 एकपदेन उत्तरं लिखत –
(1×6=6)
(क) ‘हसित्वा’ इत्यस्मिन् पदे कः प्रत्ययः अस्ति? उत्तर: क्त्वा
(ख) ‘पातुम्’ इत्यस्मिन् पदे कः प्रत्ययः अस्ति? उत्तर: तुमुन्
(ग) ‘आदाय’ इत्यस्मिन् पदे कः प्रत्ययः अस्ति? उत्तर: ल्यप्
(घ) सरसा: रसाला: कदा लसन्ति? उत्तर: वसन्ते
(ड) कुम्भकार: घटान् किमर्थं रचयति? उत्तर: जीविकाहतोः
(च) तेजोमयी का भवति? उत्तर: वाक्
प्र.5 शुद्धवाक्यानां समक्षं ‘आम्’ अशुद्धवाक्यानां समक्षं ‘न’ इति लिखत –
(1×6=6)
(क) ‘खिन्न: बाल:’ इत्यस्मिन् वाक्ये विशेषणपदं ‘खिन्न:’ अस्ति । [ आम् ]
(ख) ‘पलायमानं श्वानम्’ इत्यस्मिन् वाक्ये विशेष्यं ‘पलायमानं’ पदं अस्ति । [ न ]
(ग) ‘सरस्वती’ इत्यस्य पदस्य पर्यायः ‘वाणी’ नास्ति । [ न ]
(घ) ‘भ्रमराणाम्’ इत्यस्य पदस्य पर्यायः ‘अलीनाम्’ अस्ति । [ आम् ]
(ड) ‘कठोरम्’ इत्यस्य पदस्य ‘मृदुम्’ विलोमपदं नास्ति । [ न ]
(च) ‘रोदितुम्’ इत्यस्य पदस्य ‘हसितुम्’ विलोमपदं अस्ति । [ आम् ]
(प्रश्न क्रमांक 6 त: 10 पर्यन्तं प्रश्नानाम्—उत्तराणि संस्कृतभाषायां पूर्णवाक्येन लिखत)
प्र.6 निर्धनाया: वृद्धाया: दुहिता कीदृशी आसीत्?(2)
उत्तर: निर्धनायाः वृद्धायाः दुहिता विनम्रा मनोहरा च आसीत्।
प्र.7 जन्तव: केन तुष्यन्ति?(2)
उत्तर: जन्तवः प्रियवाक्यप्रदानेन तुष्यन्ति।
प्र.8 बाल: कदा क्रीडितुम् अगच्छत्?(2)
उत्तर: बालः पाठशालागमनवेलायां क्रीडितुम् अगच्छत्।
प्र.9 अन्ते तपोदत्तः विद्याग्रहणाय कुत्र गतः?(2)
उत्तर: अन्ते तपोदत्तः विद्याग्रहणाय गुरुकुलं गतः।
प्र.10 स्वार्थान्ध: मानव: किं करोति?(2)
उत्तर: स्वार्थान्धः मानवः पर्यावरणं नाशयति।
प्र.11 रेखाङ्कितपदानि—आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत – (कौ द्वौ)(1×2=2)
(i) मोदकानि पूजानिमित्तानि रचितानि आसन् ।
उत्तर: कानि पूजानिमित्तानि रचितानि आसन्?
उत्तर: कानि पूजानिमित्तानि रचितानि आसन्?
(ii) खलानाम् मैत्री आरम्भगुर्वी भवति ।
उत्तर: केषाम् मैत्री आरम्भगुर्वी भवति?
उत्तर: केषाम् मैत्री आरम्भगुर्वी भवति?
(iii) स्वादूनि भक्ष्यकवलान् ते दास्यामि ।
उत्तर: स्वादूनि कान् ते दास्यामि?
उत्तर: स्वादूनि कान् ते दास्यामि?
प्र.12 अधोलिखितानि कथनानि क: कं प्रति कथयति लिखत – (कौ द्वौ)(1×2=2)
| कथनानि | क:/का | कं/काम् |
|---|---|---|
| (i) भो महाशय! किमिदं विधीयते । | तपोदत्तः | पुरुषम् |
| (ii) तण्डुलान् मा भक्षय । | बालिका | काकम् |
| (iii) अहं तुभ्यं तण्डुलमूल्यं दास्यामि । | काकः | बालिकाम् |
प्र.13 अधोलिखित वाक्यानां वाच्यपरिवर्तनं कुरुत – (कौ द्वौ)(1×2=2)
(i) रमेश: पाठं पठति। (कर्मवाच्ये)
उत्तर: रमेशेन पाठः पठ्यते।
उत्तर: रमेशेन पाठः पठ्यते।
(ii) लतया गीतं गीयते। (कर्तृवाच्ये)
उत्तर: लता गीतं गायति।
उत्तर: लता गीतं गायति।
(iii) स: हसति। (भाववाच्ये)
उत्तर: तेन हस्यते।
उत्तर: तेन हस्यते।
प्र.14 प्रश्नपत्रे समागतान् श्लोकान् विहाय स्वपाठ्यपुस्तकात् सुभाषितमेकं लिखत।(2)
उत्तर: नमन्ति फलिनो वृक्षा: नमन्ति गुणिनो जना:।
शुष्कवृक्षाश्च मूर्खाश्च न नमन्ति कदाचन॥
शुष्कवृक्षाश्च मूर्खाश्च न नमन्ति कदाचन॥
प्र.15 अधोलिखितेषु अशुद्ध कारकवाक्यानां शुद्धं कुरुत –(कौ द्वौ)(1×2=2)
(i) श्री शिवं नम:। उत्तर: श्री शिवाय नमः।
(ii) सिंह: वनं वसति। उत्तर: सिंहः वने वसति।
(iii) वृक्षं फलानि सन्ति। उत्तर: वृक्षे फलानि सन्ति।
प्र.16 प्रदत्तै: शब्दै: उचितं शब्दं चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत –(केऽपि चत्वार:)(½×4=2)
(वृद्धा, प्रकृति:, सेतुं, मूषकै:, चतुरतम:, यत्नेन)
(i) अत एव अस्माभि: प्रकृति: रक्षणीया।
(ii) ग्रामे एका निर्धना वृद्धा स्त्री न्यवसत्।
(iii) त्वदीया तुला मूषकै: भक्षिता इति।
(iv) सिकताभि: सेतुं निर्मातुं प्रयतते।
(v) वृत्तं यत्नेन संरक्षेद।
(vi) मल्लिका स्वपतिं चतुरतम: मन्यते।
प्र.17 प्रदत्तवाक्यानि पाठ्याधारितं घटनाक्रमानुसारं लिखत –(½×4=2)
(क) सा सखीभि: सह तीर्थयात्रायै काशी विश्वनाथमन्दिरं गच्छति।
(ख) उभौ नन्दिन्या: सर्वविधपरिचर्यां कुरुत:।
(ग) उमा मासान्ते उत्सवार्थं दुग्धस्य आवश्यकताविषये चन्दनं सूचयति।
(घ) मल्लिका पूजार्थं मोदकानि रचयति।
उत्तर (सही क्रम):
1. (घ) मल्लिका पूजार्थं मोदकानि रचयति।
2. (क) सा सखीभि: सह तीर्थयात्रायै काशी विश्वनाथमन्दिरं गच्छति।
3. (ग) उमा मासान्ते उत्सवार्थं दुग्धस्य आवश्यकताविषये चन्दनं सूचयति।
4. (ख) उभौ नन्दिन्या: सर्वविधपरिचर्यां कुरुत:।
1. (घ) मल्लिका पूजार्थं मोदकानि रचयति।
2. (क) सा सखीभि: सह तीर्थयात्रायै काशी विश्वनाथमन्दिरं गच्छति।
3. (ग) उमा मासान्ते उत्सवार्थं दुग्धस्य आवश्यकताविषये चन्दनं सूचयति।
4. (ख) उभौ नन्दिन्या: सर्वविधपरिचर्यां कुरुत:।
प्र.18 अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतभाषायां लिखत –(1×3=3)
प्रकृति: समेषां प्राणिनां संरक्षणाय यतते। इयं सर्वान् पुष्णाति विविधै: प्रकारै:, सुखसाधनै: च तर्पयति। पृथिवी, जलम्, तेज:, वायु:, आकाश: च अस्या: प्रमुखानि तत्त्वानि। तान्येव मिलित्वा पृथक्तया वाऽस्माकं पर्यावरणं रचयन्ति। …
(क) प्रकृति: केषां संरक्षणाय यतते?
उत्तर: प्रकृति: समेषां प्राणिनां संरक्षणाय यतते।
उत्तर: प्रकृति: समेषां प्राणिनां संरक्षणाय यतते।
(ख) अस्या: कानि प्रमुखानि तत्त्वानि?
उत्तर: पृथिवी, जलम्, तेज:, वायु:, आकाश: च अस्या: प्रमुखानि तत्त्वानि।
उत्तर: पृथिवी, जलम्, तेज:, वायु:, आकाश: च अस्या: प्रमुखानि तत्त्वानि।
(ग) अजातशिशु: कुत्र सुरक्षित: तिष्ठति?
उत्तर: अजातशिशु: मातृगर्भे सुरक्षित: तिष्ठति।
उत्तर: अजातशिशु: मातृगर्भे सुरक्षित: तिष्ठति।
प्र.19 अधोलिखितं पद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतभाषायां लिखत –(1×3=3)
पिबन्ति नद्य: स्वयमेव नाम्भ:
स्वयं न खादन्ति फलानि वृक्षा:।
नादन्ति सस्यं खलु वारिवाहा:
परोपकाराय सतां विभूतय:।।
स्वयं न खादन्ति फलानि वृक्षा:।
नादन्ति सस्यं खलु वारिवाहा:
परोपकाराय सतां विभूतय:।।
(क) का: स्वयमेव अम्भ: न पिबन्ति?
उत्तर: नद्य: स्वयमेव अम्भ: न पिबन्ति।
उत्तर: नद्य: स्वयमेव अम्भ: न पिबन्ति।
(ख) वृक्षा: स्वयं कानि न खादन्ति?
उत्तर: वृक्षा: स्वयं फलानि न खादन्ति।
उत्तर: वृक्षा: स्वयं फलानि न खादन्ति।
(ग) के सस्यं न अदन्ति?
उत्तर: वारिवाहा: सस्यं न अदन्ति।
उत्तर: वारिवाहा: सस्यं न अदन्ति।
2 thoughts on “class 9th sanskrit varshik paper 2026 answer”