class 9th sanskrit varshik pariksha paper 2026 answer imp.

प्र.1 उचितं विकल्पं चित्वा लिखत – (1×6=6)

(i) “रामेण” इत्यत्र वचनम् अस्ति –

(I) एकवचनम् (✓)	(II) द्विवचनम्
(III) बहुवचनम्	(IV) कोऽपि नास्ति

(ii) “रमासु” इति पदे विभक्तिः अस्ति –

(I) प्रथमा	(II) द्वितीया
(III) तृतीया	(IV) सप्तमी (✓)

(iii) “फल” शब्दस्य प्रथमा बहुवचनम् भविष्यति –

(I) फलानि (✓)	(II) फलेषु
(III) फलाभ्याम्	(IV) फलात्

(iv) “गुरुणा” इति पदे विभक्तिः अस्ति –

(I) तृतीया (✓)	(II) चतुर्थी
(III) प्रथमा	(IV) पंचमी

(v) “अद्य रविवारः अस्ति” इत्यत्र अव्ययम् अस्ति –

(I) रविः	(II) वासरः
(III) अद्य (✓)	(IV) अस्ति

(vi) “विद्या माता इव रक्षति” अस्मिन् वाक्ये अव्ययम् अस्ति –

(I) विद्या	(II) इव (✓)
(III) माता	(IV) रक्षति

प्र.2 कोष्ठकात् चित्वा रिक्तस्थानपूर्तिः करणीयाः – (1×6=6)

(i) “गच्छतु” इत्यत्र …………..गम्………….. धातुः अस्ति। (भू / गम्)
(ii) “लृट् लकारस्य” उदाहरणं …………..पठिष्यति………….. अस्ति। (पठिष्यति / पठ)
(iii) “अपठत्” पदे …………..प्रथम………….. पुरुषः अस्ति। (प्रथम / उत्तम)
(iv) “पश्यामः” इत्यस्मिन् पदे …………..बहुवचनम्………….. अस्ति। (एकवचनम् / बहुवचनम्)
(v) “उपस्थितः” इति पदे …………..उप………….. उपसर्गपदम् अस्ति। (उप / प्र)
(vi) “प्राचार्यः” इत्यत्र …………..प्र………….. उपसर्गपदम् अस्ति। (प्र / प्रा)

प्र.3 शुद्ध वाक्य समक्षे “आम्” अशुद्ध वाक्य समक्षे “न” इति लिखत – (1×6=6)

(i) “मनोहरः” इति पदे दीर्घ संधि अस्ति।     [ न ]
(ii) “स्वागतम्” इति पदम् यण् सन्धेः उदाहरणम् अस्ति।     [ आम् ]
(iii) “जगदीशः” पदे व्यञ्जनसंधिः अस्ति।     [ आम् ]
(iv) द्विगु समासस्य उदाहरणम् “पञ्चवटी” इति अस्ति।     [ आम् ]
(v) “पीताम्बरः” इति पदे द्वन्द्वसमासः अस्ति।     [ न ]
(vi) “महापुरुषः” कर्मधारयसमासस्य उदाहरणं नास्ति।     [ न ]

प्र.4 युग्म मेलनं कुरुत (सही जोड़ी) – (1×6=6)

(क) मनोहरा	–	सुन्दर
(ख) पश्चात्	–	पूर्वम्
(ग) सूर्योदयः	–	अरुणोदयः
(घ) कठोरः	–	मृदुः
(ङ) स्वर्ण	–	काकः
(च) बालिका	–	लुब्धा

प्र.5 एकपदेन उत्तराणि लिखत – (1×6=6)

(I) सरसाः रसालाः कदा लसन्ति? – वसन्ते
(II) ‘भारतीयवसन्तगीतिः’ कविता कस्मात् ग्रन्थात् संकलिता? – काकली
(III) काकली गीत संग्रहः कस्य कवेः रचना अस्ति? – पण्डित जानकी वल्लभ शास्त्री
(IV) “श्रुत्वा” इति पदे कः प्रत्ययः? – क्त्वा
(V) “आदाय” इति पदे कः प्रत्ययः? – ल्यप्
(VI) वृक्षाः स्वयं कानि न खादन्ति? – फलानि

प्र.6 कालः कस्य रसं पिबति? (2)

उत्तर: कालः क्षिप्रमक्रियमाणस्य आदानस्य प्रदानस्य कर्तव्यस्य च कर्मणः रसं पिबति।

अथवा

सरोवराणां हानिः कदा भवति?

उत्तर: यदा मरालैः सह तेषां विप्रयोगः भवति।

प्र.7 बालः कदा क्रीडितुम् अगच्छत्? (2)

उत्तर: बालः पाठशालागमनवेलायां क्रीडितुम् अगच्छत्।

अथवा

तपोदत्तः केन प्रकारेण विद्याम् अवाप्तुम् प्रवृत्तोऽभवत्?

उत्तर: तपोदत्तः तपश्चर्यया विद्याम् अवाप्तुम् प्रवृत्तोऽभवत्।

प्र.8 जटायो! “पश्य” इति का वदति? (2)

उत्तर: सीता वदति।

प्र.9 आरुणेः मतानुसारं मनः कीदृशं भवति? (2)

उत्तर: अन्नमयं भवति।

अथवा

अन्ते तपोदत्तः विद्याग्रहणाय कुत्र गतः?

उत्तर: गुरुकुलं गतः।

प्र.10 विवदमानौ तौ द्वावपि कुत्र गतौ? (2)

उत्तर: राजकुलं गतौ।

अथवा

बालकः कीदृशं चटकं अपश्यत्?

उत्तर: चञ्च्वा तृणशलाकादिकम् आददानं चटकं अपश्यत्।

प्र.11 रेखाङ्कितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत – (केऽपि द्वे) (2)

(क) ग्रामे निर्धना स्त्री अवसत्।
उत्तर: ग्रामे का अवसत्?
(ख) सूर्योदयात् पूर्वम् एव बालिका तत्र उपस्थिता।
उत्तर: कस्मात् पूर्वम् एव बालिका तत्र उपस्थिता?
(ग) बालिका निर्धनमातुः दुहिता आसीत्।
उत्तर: बालिका कस्याः दुहिता आसीत्?

प्र.12 अधोलिखितानि वाक्यानि कः कं प्रति कथयति लिखत – (केऽपि द्वे) (2)

वाक्यम्	कः (किसने)	कं प्रति (किससे)
(क) पुत्रिके! नाहं पापकर्मा करोमि।	देवेशः	मल्लिकाम्
(ख) भोः श्रेष्ठिन्! नास्ति दोषः ते।	जीर्णधनः	श्रेष्ठिनम्
(ग) अहं तुभ्यम् तण्डुलमूल्यम् ददामि।	स्वर्णकाकः	बालिकाम्

प्र.13 अधोलिखित वाक्यानाम् वाच्य परिवर्तनं कुरुत – (केऽपि द्वे) (2)

(क) अहं पुस्तकं पठामि। (कर्मवाच्ये)
उत्तर: मया पुस्तकं पठ्यते।
(ख) बालिकया गीतं गीयते। (कर्तृवाच्ये)
उत्तर: बालिका गीतं गायति।
(ग) सः भवति। (भाववाच्ये)
उत्तर: तेन भूयते।

प्र.14 प्रश्नपत्रे समागतान् श्लोकान् विहाय स्वपाठ्यपुस्तकात् एकं श्लोकं लिखत। (2)

उत्तर: (छात्रों को अपनी पाठ्यपुस्तक से कोई एक याद किया हुआ श्लोक लिखना है जो इस पेपर में न आया हो।)

प्र.15 अधोलिखितेषु अशुद्ध कारकवाक्यानां शुद्धिः करणीया – (केऽपि द्वे) (2)

(क) गुरुं नमः। – गुरवे नमः।
(ख) वृक्षस्य पत्राणि पतन्ति। – वृक्षात् पत्राणि पतन्ति।
(ग) अहम् पुस्तकं पठति। – अहम् पुस्तकं पठामि।

प्र.16 प्रदत्त शब्दैः रिक्तस्थानपूर्तिः करणीया। (कोऽपि चत्वारः) (2)

(सतां, सिद्धं, आवश्यकता, आत्मानं, कालिदासस्य, चतुर्दश)

(क) “अभिज्ञान शाकुन्तलं” …………..कालिदासस्य………….. रचना अस्ति।
(ख) प्रयत्नेन किं न …………..सिद्धं………….. भवति।
(ग) परोपकाराय …………..सतां………….. विभूतयः।
(घ) अहं तु …………..आत्मानं………….. विनोदयिष्यामि।
(ङ) माहेश्वर सूत्राणां संख्या …………..चतुर्दश………….. अस्ति।

प्र.17 अधोलिखितानि वाक्यानि कथाक्रमानुसारण लिखत – (½x4=2)

(क) चन्दनस्य पत्नी तीर्थयात्रां समाप्य गृहं प्रत्यागच्छति।
(ख) मल्लिका पूजार्थं मोदकानि रचयति।
(ग) सा सखीभिः सह तीर्थयात्रायै काशीविश्वनाथमन्दिरं गच्छति।
(घ) उभौ नन्दिन्याः सर्वविधपरिचर्यां कुरुतः।

उत्तर (सही क्रम):

1. (ख) मल्लिका पूजार्थं मोदकानि रचयति।
2. (ग) सा सखीभिः सह तीर्थयात्रायै काशीविश्वनाथमन्दिरं गच्छति।
3. (क) चन्दनस्य पत्नी तीर्थयात्रां समाप्य गृहं प्रत्यागच्छति।
4. (घ) उभौ नन्दिन्याः सर्वविधपरिचर्यां कुरुतः।

प्र.18 अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतभाषायां लिखत – (3)

तस्मिन्नेव ग्रामे एका अपरा लुब्धा वृद्धा न्यवसत्। तस्याः अपि एका पुत्री आसीत्। ईर्ष्यया सा तस्य स्वर्णकाकस्य रहस्यं ज्ञातवती। सूर्यातपे तण्डुलान् निक्षिप्य तथापि स्वसुता रक्षार्थं नियुक्ता। तथैव स्वर्णपक्षः काकः तण्डुलान् भक्षयन् तामपि तत्रैवाकारयत्।

प्रश्नाः –

(क) कस्मिन्नेव ग्रामे एका अपरा लुब्धा वृद्धा न्यवसत्?
उत्तर: तस्मिन्नेव ग्रामे।
(ख) स्वसुता किमर्थं नियुक्ता?
उत्तर: रक्षार्थं।
(ग) सा तस्य स्वर्णकाकस्य किम् ज्ञातवती?
उत्तर: रहस्यं।

अथवा

स्वल्पलाभाय जनाः बहुमूल्यानि वस्तूनि नाशयन्ति। जनाः यन्त्रागाराणां विषाक्तं जलं नद्यां निपातयन्ति। तेन मत्स्यादीनां जलचराणां च क्षणेन एव नाशः भवति।

प्रश्नाः –

(क) स्वल्पलाभाय जनाः कानि नाशयन्ति?
उत्तर: बहुमूल्यानि वस्तूनि।
(ख) जनाः केषां विषाक्तं जलं नद्यां निपातयन्ति?
उत्तर: यन्त्रागाराणां।
(ग) “भवति” इत्यस्मिन् पदे कः पुरुषः अस्ति?
उत्तर: प्रथम पुरुषः।

प्र.19 अधोलिखित पद्यांशं पठित्वा प्रश्नानां उत्तराणि संस्कृतभाषायां लिखत – (3)

पिबन्ति नद्यः स्वयमेव नाम्भः,
स्वयं न खादन्ति फलानि वृक्षाः।
नादन्ति सस्यं खलु वारिवाहाः,
परोपकाराय सतां विभूतयः।।

प्रश्नाः –

(क) काः स्वयस्य अम्भः न पिबन्ति?
उत्तर: नद्यः।
(ख) वृक्षाः स्वयं किं न खादन्ति?
उत्तर: फलानि।
(ग) “परोपकाराय” इति पदे का विभक्तिः अस्ति?
उत्तर: चतुर्थी विभक्तिः।

अथवा

गुणा गुणज्ञेषु गुणा भवन्ति,
ते निर्गुणं प्राप्य भवन्ति दोषाः।
आस्वाद्यतोयाः प्रवहन्ति नद्यः,
समुद्रमासाद्य भवन्त्यपेयाः।

प्रश्नाः –

(क) गुणाः केषु गुणाः भवन्ति?
उत्तर: गुणज्ञेषु।
(ख) के निर्गुणं प्राप्य दोषाः भवन्ति?
उत्तर: गुणाः।
(ग) “प्राप्य” इत्यस्मिन् पदे कः प्रत्ययः अस्ति?
उत्तर: ल्यप्।

प्र.20 अधोलिखित नाट्यांशं पठित्वा प्रश्नानां उत्तराणि संस्कृतभाषायां लिखत – (3)

श्वेतकेतुः – भगवन्! वन्दे श्वेतकेतुः अहम्।
आरुणिः – वत्स! चिरञ्जीव।
श्वेतकेतुः – भगवन्! ज्ञातुम् इच्छामि किम् इदम् मनः?
आरुणिः – वत्स! असितः अन्नस्य यो अणिष्ठः तत् मनः।
श्वेतकेतुः – भगवन्! का इयं वाक्?
आरुणिः – वत्स! असितस्य तेजसो यो अणिष्ठः सा वाक्।

प्रश्नाः –

(क) भगवन्! वन्दे इति कः वदति?
उत्तर: श्वेतकेतुः।
(ख) असितः कस्य यो अणिष्ठः तत् मनः?
उत्तर: अन्नस्य।
(ग) “वन्दे” इति पदे कः लकारः अस्ति?
उत्तर: लट् लकारः।

अथवा

पुरुषः – भोः तपस्विन्! कथं माम् अवरोधं करोषि। प्रयत्नेन किं न सिद्धं भवति? का आवश्यकता शिलानाम्? सिकताभिः एव सेतुं करिष्यामि स्वसङ्कल्पदृढ़तया।
तपोदत्तः – आश्चर्यम्! किम् सिकताभिरेव सेतुं करिष्यसि? सिकताः जलप्रवाहे स्थास्यन्ति किम्? भवता चिन्तितं न वा?

प्रश्नाः –

(क) “किम् सिकताभिः एव सेतुनिर्माणं करिष्यसि”? इति कः कथयति?
उत्तर: तपोदत्तः।
(ख) काः जलप्रवाहे न स्थास्यन्ति?
उत्तर: सिकताः।
(ग) शिलानाम् आवश्यकता किमर्थं भवति?
उत्तर: सेतुनिर्माणाय।

प्र.21 अधोलिखित अपठित गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानां उत्तराणि संस्कृतभाषायां लिखत – (4)

सम्प्रति सम्पूर्ण विश्वे भयङ्करः संकटः “आतङ्कवादः” इति अस्ति। सर्वेषु देशेषु आतङ्कवादेन जनाः पीडिताः सन्ति। आतङ्कवाद कारणात् विश्वस्तरे विनाशस्य ताण्डवः जायते। अनेन निर्दोषाः जनाः मृत्युं प्राप्नुवन्ति, महिलाः विधवाः जाताः, बालाश्च अनाथाः भवन्ति। भारतदेशः तु आतङ्कवादेन अनेकैः वर्षैः पीडितः वर्तते। एताः समस्यासमाधानाय सर्वैः देशैः मिलित्वा प्रयत्नाः करणीयाः।

प्रश्नाः –

(क) अद्य विश्वस्य भयङ्करः संकटः कः अस्ति?
उत्तर: आतङ्कवादः।
(ख) कस्मात् कारणात् विश्वस्तरे विनाशः अभवत्?
उत्तर: आतङ्कवाद कारणात्।
(ग) सर्वैः देशैः मिलित्वा इदानीं किं करणीयम्?
उत्तर: समस्यासमाधानाय प्रयत्नाः करणीयाः।
(घ) आतङ्कवादसमस्या कारणात् के अनाथाः अभवन्?
उत्तर: बालाश्च।

प्र.22 स्वप्राचार्यस्य कृते अवकाशार्थं प्रार्थनापत्रं लिखत। (4)

उत्तर: (छात्रों को अपने प्राचार्य के लिए संस्कृत में अवकाश/छुट्टी का प्रार्थना पत्र लिखना है।)

प्र.23 अधोलिखितेषु एकं विषयं स्वीकृत्य संस्कृतभाषायां निबन्धं लिखत – (4)

(क) महाकविः कालिदासः
(ख) उद्यानम्
(ग) संस्कृतभाषायाः महत्त्वम्
(घ) पर्यावरणम्

उत्तर: (इनमें से किसी एक विषय पर संस्कृत में निबंध लिखना है। ‘संस्कृतभाषायाः महत्त्वम्’ और ‘महाकविः कालिदासः’ बहुत महत्वपूर्ण हैं।)

Disclaimer – ऊपर दिया गया प्रश्न को महत्वपूर्ण प्रश्न और जो अक्सर परीक्षा में पूछे जाते है वह बताए गए है। इस पेपर को रियल पेपर न समझे लेकिन रियल पेपर का सही उत्तर के साथ पेपर इसी website पर answer के साथ अपलोड किया जाएगा। इस लिए प्रत्येक update और अपलोड होने पर आपको notification आए तो नीचे दिए गए WhatsApp और telegram चैनल को ज्वाइन करें।