Today class 8th sanskrit varshik paper 2026 1st
राज्य शिक्षा केन्द्र म. प्र. भोपाल
वार्षिक परीक्षा सत्र 2025-26
विषय – संस्कृत
| समय – 2 ½ घण्टे | कक्षा – 8 | पूर्णांक – 60 |
बहुविकल्पीयप्रश्नाः (प्रश्न क्र. 1-5)
निर्देश- उचितं विकल्पं चित्वा लिखत। प्रत्येक प्रश्नस्य कृते 1 अङ्कः निर्धारितः अस्ति।
(1)
प्र-1 उद्योगे किम् न अस्ति?
उत्तर: (A) दारिद्र्यम्
(1)
प्र-2 तीक्ष्णबुद्ध्या ऐक्येन च मारितः-
उत्तर: (C) मत्तगजः
(1)
प्र-3 विक्रमादित्य राज आसीत् –
उत्तर: (A) उज्जयिनीम्
(1)
प्र-4 पत्रं वहति –
उत्तर: (A) पत्रवाहकः
(1)
प्र-5 ‘आसीत्’ पदे …………………… लकारः अस्ति।
उत्तर: (C) लङ्लकारः
रिक्तस्थानानि (प्रश्न क्र. 6-10)
निर्देश- उचित-शब्दैः रिक्तस्थानानि पूरयत। प्रत्येक प्रश्नस्य कृते 1 अङ्कः निर्धारितः अस्ति।
(1)
प्र-6 मनसा सततं ……………………………….।
उत्तर: स्मरणीयम्
(1)
प्र-7 कलाकाराः मनांसि …………………………।
उत्तर: रञ्जयन्ति
(1)
प्र-8 आत्मज्ञानं ……………………….. प्राप्तवान्।
उत्तर: नरेन्द्रनाथः (स्वामी विवेकानन्दः) / नचिकेता
(1)
प्र-9 अहं ग्रीष्मावकाशे ………………………. आगतवान्।
उत्तर: स्वग्रामम् (अथवा मातुलगृहम्)
(1)
प्र-10 ‘भवति’ पदे ………………………. वचनम् अस्ति।
उत्तर: एकवचनम्
अतिलघु-उत्तरीयप्रश्नाः (प्रश्न क्र. 11-16)
निर्देश- अधोलिखितप्रश्नानाम् एकपदेन उत्तरं लिखत। प्रत्येक प्रश्नस्य कृते 2 अङ्कः निर्धारितः अस्ति।
(2)
प्र-11 किं न मननीयम्?
उत्तर: निजसौख्यम् (निजसौख्यं न मननीयम्)
(2)
प्र-12 माहिष्मती कस्य राजधानी आसीत्?
उत्तर: कार्तवीर्यार्जुनस्य (सहस्रार्जुनस्य)
(2)
प्र-13 कस्याः नाम रेवा?
उत्तर: नर्मदायाः
(2)
प्र-14 अमलेश्वर नामज्योतिर्लिङ्गं कस्मिन् नगरे अस्ति?
उत्तर: ओङ्कारेश्वरे
(2)
प्र-15 शीलं कुत्र वै धनम्?
उत्तर: सर्वत्र
(2)
प्र-16 कः सर्वत्र पूज्यते?
उत्तर: विद्वान्
लघु-उत्तरीयप्रश्नाः (प्रश्न क्र. 17-22)
निर्देश- अधोलिखित प्रश्नानाम् उत्तराणि एकवाक्येन लिखत। प्रत्येक प्रश्नस्य कृते 03 अङ्कः निर्धारितः अस्ति।
(3)
प्र-17 प्रथमराष्ट्रभक्तैः लाहौर-अधिवेशने किं कृतम्?
उत्तर: प्रथमराष्ट्रभक्तैः लाहौर-अधिवेशने पूर्णस्वराज्यस्य सङ्कल्पः कृतः (त्रिवर्णध्वजारोहणं कृतम्)।
(3)
प्र-18 रामराजमन्दिरं कस्या नद्याः तटे विद्यते?
उत्तर: रामराजमन्दिरं वेत्रवत्याः (बेतवा) नद्याः तटे विद्यते।
(3)
प्र-19 मालवा क्षेत्रस्य प्रमुख-नदीनां नामानि लिखत।
उत्तर: मालवा क्षेत्रस्य प्रमुखाः नद्यः नर्मदा, चम्बल, क्षिप्रा, बेतवा च सन्ति।
(3)
प्र-20 निर्देशानुसारं उत्तरं लिखत-
A. ‘विद्यालयः’ शब्दस्य सन्धिविच्छेदं कुरुत।
B. अत्र, पठामि, गतवन्तः, शब्देषु अव्ययं चिनुत।
C. बालक शब्दस्य तृतीया-विभक्ति-द्विवचनम् लिखत।
B. अत्र, पठामि, गतवन्तः, शब्देषु अव्ययं चिनुत।
C. बालक शब्दस्य तृतीया-विभक्ति-द्विवचनम् लिखत।
उत्तर:
A. विद्या + आलयः (दीर्घ स्वर सन्धिः)
B. अत्र
C. बालकाभ्याम्
A. विद्या + आलयः (दीर्घ स्वर सन्धिः)
B. अत्र
C. बालकाभ्याम्
(3)
प्र-21 निम्नलिखितसंख्यासंस्कृतशब्देषु लिखत- (A. 35, B. 27, C. 46)
उत्तर:
A. 35 = पञ्चत्रिंशत्
B. 27 = सप्तविंशतिः
C. 46 = षट्चत्वारिंशत्
A. 35 = पञ्चत्रिंशत्
B. 27 = सप्तविंशतिः
C. 46 = षट्चत्वारिंशत्
(3)
प्र-22 स्वपाठ्यपुस्तकात् एकं श्लोकं लिखत यः अस्मिन् प्रश्नपत्रे नास्ति।
उत्तर:
उद्यमेन हि सिध्यन्ति कार्याणि न मनोरथैः।
न हि सुप्तस्य सिंहस्य प्रविशन्ति मुखे मृगाः॥
उद्यमेन हि सिध्यन्ति कार्याणि न मनोरथैः।
न हि सुप्तस्य सिंहस्य प्रविशन्ति मुखे मृगाः॥
दीर्घ-उत्तरीय प्रश्नाः:- (प्रश्न 23-26)
(5)
प्र-23 अधोलिखितपद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृते लिखत-
आपत्सु मित्रं जानीयाद् युद्धे शूरं धने शुचिम्।
भार्या क्षीणेषु वित्तेषु व्यसनेषु च बान्धवान्॥
भार्या क्षीणेषु वित्तेषु व्यसनेषु च बान्धवान्॥
(A) आपत्सु कः परीक्ष्यते?
(B) युद्धे कः परीक्ष्यते?
(C) वित्तक्षये का ज्ञायते?
(D) व्यसनेषु कः ज्ञायते?
(E) ‘क्षीणेषु’ इत्यस्य वचनं लिखत।
(B) युद्धे कः परीक्ष्यते?
(C) वित्तक्षये का ज्ञायते?
(D) व्यसनेषु कः ज्ञायते?
(E) ‘क्षीणेषु’ इत्यस्य वचनं लिखत।
उत्तर:
(A) आपत्सु मित्रं परीक्ष्यते।
(B) युद्धे शूरं परीक्ष्यते।
(C) वित्तक्षये भार्या ज्ञायते।
(D) व्यसनेषु बान्धवान् ज्ञायते।
(E) ‘क्षीणेषु’ इत्यत्र बहुवचनम् अस्ति।
(A) आपत्सु मित्रं परीक्ष्यते।
(B) युद्धे शूरं परीक्ष्यते।
(C) वित्तक्षये भार्या ज्ञायते।
(D) व्यसनेषु बान्धवान् ज्ञायते।
(E) ‘क्षीणेषु’ इत्यत्र बहुवचनम् अस्ति।
(5)
प्र-24 अधोलिखितगद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृते लिखत-
‘माघमासस्य शुक्लपक्षस्य पञ्चम्यां तिथौ ऋतुराजवसन्तस्य आगमनसूचना भवति। वसन्तपञ्चमी श्रीपञ्चमी नाम्ना अपि ज्ञायते। अस्मिन् समये प्रकृतेः सौन्दर्यं चरमोत्कर्षम् प्राप्नोति। सर्वत्र रमणीयतायाः दर्शनं भवति। वृक्षेषु नूतनकिसलयरागः राजते। क्षेत्रेषु सर्षपपुष्पाणां सुषमा पीतिमा च मनोहारिणी दृश्यते। आम्रेषु मञ्जरीं परितः भ्रमन्तः भ्रमराः दृश्यन्ते। कोकिलानां मधुरस्वरः चित्तम् आकर्षति। वसन्तसमये सर्वत्र रमणीयतायाः दर्शनं भवति।’
क. ऋतुराजवसन्तस्य आगमनसूचना कदा भवति?
ख. वसन्तपञ्चमी किं नाम्ना अपि ज्ञायते?
ग. सर्वत्र कस्याः दर्शनं भवति?
घ. वृक्षेषु कः राजते?
ङ. ‘आम्रेषु’ इत्यस्मिन् पदे का विभक्तिः अस्ति?
ख. वसन्तपञ्चमी किं नाम्ना अपि ज्ञायते?
ग. सर्वत्र कस्याः दर्शनं भवति?
घ. वृक्षेषु कः राजते?
ङ. ‘आम्रेषु’ इत्यस्मिन् पदे का विभक्तिः अस्ति?
उत्तर:
क. माघमासस्य शुक्लपक्षस्य पञ्चम्यां तिथौ ऋतुराजवसन्तस्य आगमनसूचना भवति।
ख. वसन्तपञ्चमी ‘श्रीपञ्चमी’ नाम्ना अपि ज्ञायते।
ग. सर्वत्र रमणीयतायाः दर्शनं भवति।
घ. वृक्षेषु नूतनकिसलयरागः राजते।
ङ. ‘आम्रेषु’ इत्यस्मिन् पदे ‘सप्तमी’ विभक्तिः अस्ति।
क. माघमासस्य शुक्लपक्षस्य पञ्चम्यां तिथौ ऋतुराजवसन्तस्य आगमनसूचना भवति।
ख. वसन्तपञ्चमी ‘श्रीपञ्चमी’ नाम्ना अपि ज्ञायते।
ग. सर्वत्र रमणीयतायाः दर्शनं भवति।
घ. वृक्षेषु नूतनकिसलयरागः राजते।
ङ. ‘आम्रेषु’ इत्यस्मिन् पदे ‘सप्तमी’ विभक्तिः अस्ति।
(5)
प्र-25 अधोलिखित पदैः पत्रं पूरयत-
(शक्नोमि, ढाबलाग्रामतः, स्वीकुर्वन्तु, सुधीरः, अहम्)
सेवायाम्,
श्रीमान् प्रधानाचार्यमहोदयः
शासकीयमाध्यमिकविद्यालयः ढाबलाग्रामतः
महोदय,
सविनयं निवेदनम् अस्ति यत् मम गृहे आवश्यकं कार्यम् अस्ति। अतः अहम् विद्यालयम् आगन्तुं न शक्नोमि। अतः द्वि दिवसस्य अवकाशं स्वीकुर्वन्तु।
दिनाङ्कः 12.11.2025
श्रीमान् प्रधानाचार्यमहोदयः
शासकीयमाध्यमिकविद्यालयः ढाबलाग्रामतः
महोदय,
सविनयं निवेदनम् अस्ति यत् मम गृहे आवश्यकं कार्यम् अस्ति। अतः अहम् विद्यालयम् आगन्तुं न शक्नोमि। अतः द्वि दिवसस्य अवकाशं स्वीकुर्वन्तु।
दिनाङ्कः 12.11.2025
भवतः आज्ञाकारी शिष्य
सुधीरः
कक्षा-अष्टम्
सुधीरः
कक्षा-अष्टम्
(5)
प्र-26 अधोलिखितेषु कस्यापि एकविषये संस्कृते पंच वाक्यानि लिखत।
A. विद्यालयः B. पुस्तकं C. उद्यानम् D. धेनु
उत्तर: (D. धेनु पर 5 वाक्य)
1. धेनुः अस्माकं माता अस्ति।
2. धेनोः चत्वारः पादाः, द्वे शृङ्गे, एकं लाङ्गूलं च भवति।
3. धेनुः मह्यं मधुरं दुग्धं ददाति।
4. धेनोः दुग्धं स्वास्थ्यप्रदं भवति।
5. वयं धेनुं गौमाता इति कथयामः।
1. धेनुः अस्माकं माता अस्ति।
2. धेनोः चत्वारः पादाः, द्वे शृङ्गे, एकं लाङ्गूलं च भवति।
3. धेनुः मह्यं मधुरं दुग्धं ददाति।
4. धेनोः दुग्धं स्वास्थ्यप्रदं भवति।
5. वयं धेनुं गौमाता इति कथयामः।
Today class 8th sanskrit varshik paper 2026 2nd
राज्य शिक्षा केन्द्र म. प्र. भोपाल
वार्षिक परीक्षा सत्र 2025-26 – संपूर्ण हल (Answer Key)
कक्षा: 8 | विषय: संस्कृत | पूर्णांक: 60
बहुविकल्पीय प्रश्नाः (प्रश्न क्र. 1-5)
प्र-1 उद्योगे किं न अस्ति?
उत्तर: (A) दारिद्र्यम्
प्र-2 किं बहुमूल्यं भवति-
उत्तर: (C) सागौनकाष्ठम्
प्र-3 केशवदासः भाषायाः प्रसिद्धकविः अस्ति-
उत्तर: (A) हिन्दीभाषायाः
प्र-4 राजवाडा कुत्र अस्ति-
उत्तर: (D) इन्दौरनगरे
प्र-5 ‘खादति’ पदे धातुः अस्ति-
उत्तर: (A) खाद्
रिक्तस्थानानि (प्रश्न क्र. 6-10)
- प्र-6 मनसा सततं स्मरणीयम्।
- प्र-7 वसन्तऋतुः फाल्गुन-चैत्र मासे भवति।
- प्र-8 साधूनां परित्राणं एव परमधर्मः।
- प्र-9 बालकानां संगठनं आजादहिन्दफौज आसीत्।
- प्र-10 ‘आहारम्’ इत्यस्मिन् पदे आ उपसर्गः अस्ति।
अतिलघु-उत्तरीयप्रश्नाः (प्रश्न क्र. 11-16)
प्र-11 शंकरस्य भूषणं किम्?
उत्तर: विषम्
प्र-12 ओरछानगरं परितः किम्?
उत्तर: सघनं वनम्
प्र-13 नरेन्द्रनाथः कस्मात् परिव्राजकदीक्षां प्राप्नोत्?
उत्तर: स्वामी रामकृष्ण परमहंसात्
प्र-14 अहिल्यायाः जन्म ग्रामः कः?
उत्तर: चौंडी
प्र-15 शीलं कुत्र वै धनम्?
उत्तर: सर्वत्र
प्र-16 ‘अधिकृत्य’ पदे प्रत्ययः अस्ति।
उत्तर: ल्यप्
लघु-उत्तरीयप्रश्नाः (प्रश्न क्र. 17-22)
प्र-17 गजः नयनं निमील्य केन मुग्धः अभवत्?
उत्तर: गजः नयनं निमील्य वीणावादनेन मुग्धः अभवत्।
प्र-18 कोकिलानां मधुर स्वरः किम् आकर्षति?
उत्तर: कोकिलानां मधुर स्वरः चित्तम् आकर्षति।
प्र-19 राज्ञः धर्मः किम् अस्ति?
उत्तर: राज्ञः धर्मः प्रजारञ्जनम् अस्ति।
प्र-20 निर्देशानुसारम् उत्तरं लिखत-
A. ‘हसितुम’ शब्दे कः प्रत्ययः अस्ति?
B. ‘हसित्वा’ शब्दे का धातुः अस्ति?
C. ‘मम अनुजः मम भ्राता एव अस्ति’ अस्मिन् वाक्ये अव्ययम् अस्ति?
B. ‘हसित्वा’ शब्दे का धातुः अस्ति?
C. ‘मम अनुजः मम भ्राता एव अस्ति’ अस्मिन् वाक्ये अव्ययम् अस्ति?
उत्तर:
A. तुमुन्
B. हस्
C. एव
A. तुमुन्
B. हस्
C. एव
प्र-21 निम्नलिखितसंख्याः संस्कृतशब्देषु लिखत- (32, 45, 25)
उत्तर:
A. 32 = द्वात्रिंशत्
B. 45 = पञ्चचत्वारिंशत्
C. 25 = पञ्चविंशतिः
A. 32 = द्वात्रिंशत्
B. 45 = पञ्चचत्वारिंशत्
C. 25 = पञ्चविंशतिः
प्र-22 स्वपाठ्यपुस्तकात् एकं श्लोकं लिखत यः अस्मिन् प्रश्न पत्रे नास्ति।
उत्तर:
परोपकाराय फलन्ति वृक्षाः परोपकाराय वहन्ति नद्यः।
परोपकाराय दुहन्ति गावः परोपकारार्थमिदं शरीरम्॥
परोपकाराय फलन्ति वृक्षाः परोपकाराय वहन्ति नद्यः।
परोपकाराय दुहन्ति गावः परोपकारार्थमिदं शरीरम्॥
दीर्घ-उत्तरीय प्रश्नाः (प्रश्न क्र. 23-26)
प्र-23 अधोलिखितपद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तरं लिखत-
‘अयुक्तं स्वामिनो युक्तं युक्तं नीचस्य दूषणम्।
अमृतं राहवे मृत्युः विषं शङ्करभूषणम्॥’
अमृतं राहवे मृत्युः विषं शङ्करभूषणम्॥’
उत्तर:
A. स्वामिनः अयुक्तं किं भवति? ➔ युक्तं (शोभते)
B. नीचस्य युक्तं किं भवति? ➔ दूषणम्
C. राहवे अमृतपानात् किं अभवत्? ➔ मृत्युः
D. विषं कस्य भूषणं अभवत्? ➔ शङ्करस्य
E. ‘शङ्करभूषणम्’ इत्यत्र समासभेदं लिखत। ➔ षष्ठी तत्पुरुष समासः
A. स्वामिनः अयुक्तं किं भवति? ➔ युक्तं (शोभते)
B. नीचस्य युक्तं किं भवति? ➔ दूषणम्
C. राहवे अमृतपानात् किं अभवत्? ➔ मृत्युः
D. विषं कस्य भूषणं अभवत्? ➔ शङ्करस्य
E. ‘शङ्करभूषणम्’ इत्यत्र समासभेदं लिखत। ➔ षष्ठी तत्पुरुष समासः
प्र-24 अधोलिखितगद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत-
चारित्र्यबलं धारयत। अनेनैव सर्वत्र विजयो भविष्यति। दाता भव। प्रतिग्रहणस्य कामनां मा कुरु। वसन्तवल्लोकहितं चरत। परोपकारः परमपवित्रं कार्यमस्ति। परोपकारेण चित्तं शुद्ध्यति। अनेनैव ईश्वरप्राप्तिः सम्भवा।
उत्तर:
A. केन चित्तं शुद्ध्यति? ➔ परोपकारेण
B. किं परमपवित्रं कार्यमस्ति? ➔ परोपकारः
C. अनेनैव सर्वत्र किं भविष्यति? ➔ विजयो
D. किं धारयत? ➔ चारित्र्यबलं
E. ‘परोपकारः’ इत्यस्य समासविग्रहं कुरुत। ➔ परेषाम् उपकारः
A. केन चित्तं शुद्ध्यति? ➔ परोपकारेण
B. किं परमपवित्रं कार्यमस्ति? ➔ परोपकारः
C. अनेनैव सर्वत्र किं भविष्यति? ➔ विजयो
D. किं धारयत? ➔ चारित्र्यबलं
E. ‘परोपकारः’ इत्यस्य समासविग्रहं कुरुत। ➔ परेषाम् उपकारः
प्र-25 अधोलिखितपदेः पत्रं पूरयत-
(असमर्थ, लोकेन्द्रः, अहम्, अद्य, सेवायाम्)
(असमर्थ, लोकेन्द्रः, अहम्, अद्य, सेवायाम्)
सेवायाम्,
श्रीमान् प्रधानाचार्यः महोदयः
शा.मा.विद्यालयः उज्जैननगरम्
महोदयः,
निवेदनम् अस्ति यत् मम गृहे अद्य आवश्यकं कार्यम् अस्ति। अतः अहम् विद्यालयम् आगन्तुम् असमर्थ अस्मि। अतः एकदिवसस्य अवकाशं स्वीकरोतु।
दिनाङ्क- 25/08/2025
श्रीमान् प्रधानाचार्यः महोदयः
शा.मा.विद्यालयः उज्जैननगरम्
महोदयः,
निवेदनम् अस्ति यत् मम गृहे अद्य आवश्यकं कार्यम् अस्ति। अतः अहम् विद्यालयम् आगन्तुम् असमर्थ अस्मि। अतः एकदिवसस्य अवकाशं स्वीकरोतु।
दिनाङ्क- 25/08/2025
भवतः आज्ञाकारी शिष्यः
लोकेन्द्रः
कक्षा-8वीं
लोकेन्द्रः
कक्षा-8वीं
प्र-26 अधोलिखितेषु कस्यापि एक विषये संस्कृते पंच वाक्यानि लिखत।
(A. विद्यालयः, B. पुस्तकं, C. उद्यानम्, D. धेनु)
(A. विद्यालयः, B. पुस्तकं, C. उद्यानम्, D. धेनु)
उत्तर: धेनु (D. गौमाता) पर 5 वाक्य:
1. धेनुः अस्माकं माता अस्ति।
2. धेनोः चत्वारः पादाः, द्वे शृङ्गे, एकं लाङ्गूलं च भवति।
3. धेनुः मह्यं मधुरं दुग्धं ददाति।
4. धेनोः दुग्धं स्वास्थ्यप्रदं भवति।
5. वयं धेनुं गौमाता इति कथयामः।
1. धेनुः अस्माकं माता अस्ति।
2. धेनोः चत्वारः पादाः, द्वे शृङ्गे, एकं लाङ्गूलं च भवति।
3. धेनुः मह्यं मधुरं दुग्धं ददाति।
4. धेनोः दुग्धं स्वास्थ्यप्रदं भवति।
5. वयं धेनुं गौमाता इति कथयामः।
Coming Soon 👈