MP Board Class 9th Sanskrit Trimasik Pariksha Paper 2026 imp : संस्कृत विषय का पेपर

by

नमस्कार दोस्तों! मध्य प्रदेश लोक शिक्षण संचालनालय (DPI) द्वारा कक्षा 9वीं की त्रैमासिक परीक्षाएं (Quarterly Exams) 7 सितंबर 2026 से आयोजित की जा रही हैं। कक्षा 9वीं के छात्रों के लिए संस्कृत (Sanskrit) एक बहुत ही स्कोरिंग और महत्वपूर्ण विषय है। यदि छात्र इसमें व्याकरण (Grammar), पाठ्यपुस्तक के श्लोक और गद्यांश-पद्यांश पर थोड़ी सी पकड़ बना लें, तो वे आसानी से शत-प्रतिशत अंक प्राप्त कर सकते हैं। परीक्षा की बेहतर तैयारी के लिए त्रैमासिक परीक्षा का पैटर्न समझना बहुत जरूरी है।

आज के इस आर्टिकल में हम आपको MP Board Class 9th Sanskrit Trimasik Pariksha Paper 2026 का पूरा परीक्षा पैटर्न, अंक विभाजन और 100% सटीक सॉल्यूशन पीडीएफ डाउनलोड करने की प्रक्रिया विस्तार से बताएंगे।

MP Board Class 9th Sanskrit Quarterly Exam 2026

विवरण (Description)जानकारी (Information)
बोर्ड का नाममध्य प्रदेश बोर्ड (MPBSE) / DPI
परीक्षा का नामकक्षा 9वीं त्रैमासिक परीक्षा 2026-27
कक्षा (Class)9वीं (Class 9th)
विषय (Subject)संस्कृत (Sanskrit)
परीक्षा तिथि (Exam Date)10 सितंबर 2026
परीक्षा का समयप्रातः 10:00 बजे से दोपहर 1:00 बजे तक
कुल अंक (पूर्णांक)75 अंक
समय अवधि3 घंटे

MP Board कक्षा 9वी संस्कृत त्रैमासिक परीक्षा पेपर 2026 कब है?

मध्य प्रदेश बोर्ड द्वारा जारी समय सारणी के अनुसार, कक्षा 9वीं का संस्कृत (या उर्दू/द्वितीय भाषा) विषय का पेपर 10 सितंबर 2026 (गुरुवार) को आयोजित किया जाएगा। सभी विद्यार्थियों को प्रातः 9:30 बजे तक अपने परीक्षा केंद्र पर पहुंचना अनिवार्य है। परीक्षा प्रातः 10:00 बजे से शुरू होकर दोपहर 1:00 बजे तक (3 घंटे) चलेगी।

कक्षा 9वी संस्कृत त्रैमासिक परीक्षा का पैटर्न और अंक विभाजन (Marks Distribution)

संस्कृत का प्रश्न पत्र कुल 75 अंकों का होगा और इसे हल करने के लिए 3 घंटे का समय मिलेगा। परीक्षा पैटर्न और ब्लूप्रिंट के अनुसार अंकों का विभाजन इस प्रकार है:

  • वस्तुनिष्ठ प्रश्न (Objective Questions): प्रश्न पत्र के शुरुआत में कुल 30 अंकों के वस्तुनिष्ठ प्रश्न (जैसे— उचित विकल्प चुनकर लिखना, रिक्त स्थान, सत्य/असत्य, सही जोड़ी मिलाना और एक वाक्य में उत्तर देना) पूछे जाएंगे।
  • अपठित बोधन (Unseen Passages): गद्यांश और पद्यांश से संबंधित प्रश्न (लगभग 10 अंक)।
  • संस्कृत व्याकरण (Grammar): संधि, समास, प्रत्यय, उपसर्ग, धातु रूप, शब्द रूप, अव्यय और वाच्य परिवर्तन से जुड़े प्रश्न।
  • पाठ्यपुस्तक आधारित प्रश्न: ‘शेमुषी’ प्रथम भाग पुस्तक से गद्यांश, पद्यांश, नाट्यांश की व्याख्या, श्लोक पूर्ति, और पाठ के प्रश्न-उत्तर (2 अंक और 3 अंक वाले प्रश्न)।

कृपया प्रतीक्षा करें…

केंद्र क्रमांक – 661009

त्रैमासिक परीक्षा सत्र – 2026-27

कक्षा – 9वीं

विषय – संस्कृत – 512

समय – 3.00 घंटे पूर्णांक – 75

निर्देशाः –

  1. सर्वे प्रश्नाः अनिवार्यः सन्ति।
  2. प्रश्नानां सम्मुखे अंकाः प्रदर्शिताः।
  3. सर्वेषां प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतभाषायां देयानि।

प्र.1 उचितं विकल्पं चित्वा लिखत – (1×6=6)

(1) ‘तत्’ शब्दस्य नपुंसकलिंगरूपम् किम् –

(क) ते (ख) तत् (ग) तः (घ) तौ

(2) ‘रामाय’ अत्र विभक्तिः अस्ति –

(क) चतुर्थी (ख) प्रथमा (ग) द्वितीया (घ) तृतीया

(3) ‘फलानि’ इति पदे वचनम् अस्ति –

(क) एकवचनम् (ख) द्विवचनम् (ग) बहुवचनम् (घ) कोऽपि न

(4) ‘ग्राम’ शब्दस्य पञ्चमी विभक्तिः अस्ति –

(क) ग्रामात् (ख) ग्रामाय (ग) ग्रामे (घ) ग्रामस्य

(5) बालकः शनैः शनैः लेखनं करोति। इत्यस्मिन् वाक्ये अव्ययं पदम् अस्ति –

(क) बालकः (ख) शनैः शनैः (ग) लेखनं (घ) एतेषु सर्वेः

(6) “अहम् अपि पुस्तकं पठामि” अस्मिन् वाक्ये अव्ययम् अस्ति –

(क) अहम् (ख) अपि (ग) पुस्तकं (घ) पठामि

प्र.2 रिक्त स्थानं पूरयत – (1×6=6)

  1. ‘खाद्’ धातोः लट्लकारस्य प्रथम पुरुषस्य बहुवचने ……………………. रूपं भवति। (खादति/खादन्ति)
  2. ‘लिख्’ धातोः लङ् लकारस्य प्रथमपुरुषस्य बहुवचने ……………………. रूपं भवति। (अलिखन्, लिखन्ति)
  3. ‘भू’ धातोः लृट् लकारस्य उत्तमपुरुषस्य द्विवचने ……………………. रूपं भवति। (भविष्यतः/भविष्यामः)
  4. ‘गच्छति’ क्रियापदे ……………………. धातुः अस्ति। (गम्/गच्छ)
  5. ‘दुरूपयोगः’ अत्र ……………………. उपसर्गः प्रयुक्तः। (दुर्/योगः)
  6. ‘प्रतिकूलम्’ अत्र ……………………. उपसर्गः प्रयुक्तः। (कूलम्/प्रति)

प्र.3 युग्ममेलनं कुरुत – (1×6=6)

(अ) (ब)
(1) सूर्योदयः (क) चोरभयम्
(2) अत्रैव (ख) अव्ययीभाव समासः
(3) शिवाः + ते (ग) द्वंद्व समासः
(4) लतावृक्षौ (घ) शिवास्ते
(5) चोरात् भयम् (ङ) अत्र + एव
(6) यथाशक्ति (च) गुणसन्धिः

प्र.4 एकपदेन उत्तरं लिखत – (1×6=6)

  1. ‘आगम्य’ इत्यत्र कः प्रत्ययः?
  2. ‘करणीयम्’ इत्यत्र कः प्रत्ययः?
  3. ‘ताडयित्वा’ इत्यत्र कः प्रत्ययः?
  4. कविः कां सम्बोधयति?
  5. कुत्र दरिद्रता न भवति?
  6. तुला कीदृशी आसीत्?

प्र.5 शुद्ध उत्तरे “आम्” अशुद्ध उत्तरे “न” इति लिखत – (1×6=6)

  1. ‘गुणयुक्ताः दरिद्रः’ इत्यत्र विशेषणं पदं ‘दरिद्रः’ अस्ति?
  2. ‘खिन्नः बालः’ इत्यत्र विशेषणं पदं ‘खिन्नः’ अस्ति?
  3. ‘आम्रम्’ इत्यस्य पर्यायपदं ‘रसालः’ अस्ति?
  4. ‘तटे’ इत्यस्य पर्यायपदं ‘समीरः’ अस्ति?
  5. ‘कठोरम्’ शब्दस्य विलोमं पदं ‘मृदुम्’ अस्ति?
  6. ‘नीरसः’ शब्दस्य विलोमं पदं ‘सरसः’ अस्ति?

प्र.6 कविः वाणीं किं कथयति? (2)

अथवा

वसन्ते किं भवति?

प्र.7 निर्धनायाः दुहिता मञ्जूषायां कानि अपश्यत्? (2)

अथवा

बालिका किं दृष्ट्वा आश्चर्यचकिता जाता?

प्र.8 सज्जनानां मैत्री कीदृशी भवति? (2)

अथवा

सरोवरणां हानिः कदा भवति?

प्र.9 बालः कदा क्रीडितुम् अगच्छत्? (2)

अथवा

बालकः कीदृशं चटकाम् अपश्यत्?

प्र.10 कालः कस्य रसं पिबति? (2)

अथवा

धर्माधिकारिणः जीर्णधनश्रेष्ठिनौ कथं तोषितवन्तः?

प्र.11 प्रश्न-निर्माणं कुरुत- (कोऽपि द्वौ) (2)

(1) ग्रामे निर्धना स्त्री अवसत्।
(2) वृत्ततः क्षीणः हतः भवति।
(3) खलानां मैत्री आरम्भगुर्वी भवति।
(4) कुक्कुरः मानुषणां मित्रम् अस्ति।

प्र.12 अधोलिखितानि वाक्यानि कः कं प्रति कथयति। (कोऽपि द्वौ) (2)

(1) सूर्यातपे तण्डुलान् खग्यो रक्ष। (कः का / कं काम)
(2) तण्डुलान् मा भक्षय। (कः का / कं काम)
(3) अहं तुभ्यं तण्डुलमूल्यं दास्यामि। (कः का / कं काम)
(4) भो नीचकाक! अहमागता, मह्यं तण्डुलमूल्यं प्रयच्छ। (कः का / कं काम)

प्र.13 प्रश्नपत्रे समागतान् श्लोकान् विहाय स्वपाठ्यपुस्तकात् सुभाषितद्वयं लिखत। (2)

प्र.14 अधोलिखितेषु अशुद्ध-कारक-वाक्यानां शुद्धं कुरुत। (कोऽपि द्वौ) (2)

(1) गणेशं नमः।
(2) बालकः विद्यालयं गच्छामि।
(3) वृक्षम पत्रानि पतन्ति।
(4) लक्ष्मणः रामे सह गच्छामि।

प्र.15 रिक्त स्थानं पूरयत। (कोऽपि चत्वारः) (1/2×4=2)

(वीणाम्, ग्रामे, सरसाः, वृद्धाः, मोदकानि, काकः)

(1) निनादय नवीनामय्ये वाणी………..。
(2) वसन्ते लसतीह………. रसालाः।
(3) तस्मिन्नेव …………. एकां निर्धना वृद्धा स्त्री न्यवसत्।
(4) एको विचित्र ……………….. सम्मुदीय तस्या समीपं अगच्छत्।
(5) तस्मिन्नेव ग्रामे एका अपरा लुब्धा ……………. न्यवसत्।
(6) विरम् ! मा स्पृश ! एतानि ……………………।

प्र.16 अधोलिखितानि वाक्यानि घटनाक्रमानुसारं योजयत – (1/2×4=2)

(क) चन्दनः उत्सवसमये अधिकं दुग्धं प्राप्य मासपर्यन्तं दोहनं न करोति।
(ख) सा सखिभिः सह तीर्थयात्रायै काशीविश्वनाथमन्दिरं प्रति गच्छति।
(ग) मल्लिका पूजार्थं मोदकानि रचयति।
(घ) उमा मासान्ते उत्सवार्थं दुग्धस्य आवश्यकताविषये चन्दनं सूचयति।

प्र.17 वाच्य परिवर्तनं कुरुत। (कोऽपि द्वौ) (2)

(1) त्वं कुत्र गच्छसि। (कर्मवाच्ये)
(2) रामेण पुस्तकं पठ्यते। (कर्तृवाच्ये)
(3) अहं गृहम् गच्छामि। (कर्मवाच्ये)

प्र.18 अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानां उत्तराणि लिखत – (3)

पुरा कस्मिंश्चिद् ग्रामे एका निर्धना वृद्धा स्त्री न्यवसत्। तस्याः च एका दुहिता विनम््रा मनोहरा चासीत्। एकदा माता स्थाल्यां तण्डुलान् निक्षिप्त्य पुत्रीम् आदिदशत्- सूर्यातपे तण्डुलान् खगेभ्यो रक्ष। किञ्चिञ्च कालादनन्तरम् एको विचित्रः काकः समुड्डीय तस्याः समीपम् अगच्छत्।

(1) ग्रामे एका का न्यवसत्?
(2) तस्याः दुहिता कीदृशी आसीत्?
(3) सूर्यातपे कान् खगेभ्यो रक्ष?

अथवा

भ्रान्तः कश्चन बालकः पाठशालागमनवेलायां क्रीडितुम् अगच्छत्। किन्तु तेन सह केलिभिः कालं क्षेतुं तदा कोऽपि न वयस्येषु उपलभ्यमान आसीत्। यतः ते सर्वेऽपि पूर्वदिनपाठान् स्मृत्वा विद्यालयगमनाय त्वरमाणाः अभवन्। तन्द्राालुः बालः लज्जया तेषां दृष्टिपथमपि परिहरन् एकाकी किमपि उद्यान प्राविशत्।

(1) बालकः कदा क्रीडितुम् अगच्छत्?
(2) तन्द्राालुः बालः लज्जया तेषां दृष्टिपथमपि परिहरन् कुत्र प्राविशत्?
(3) कथं विनोदयिष्यामि?

प्र.19 अधोलिखितं पद्यांशं पठित्वा प्रश्नानां उत्तराणि लिखत – (3)

प्रियवाक्यप्रदानेन सर्वे तुष्यन्ति जन्तवः।
तस्मादेव वक्तव्यं वचने का दरिद्रता॥

(1) जन्तवः कथं तुष्यन्ति?
(2) तस्मात् किं वक्तव्यम्?
(3) कुत्र का दरिद्रता?

अथवा

वृत्तं यलेन संरक्षेद् वित्तमेति च याति च।
अक्षीणो वित्तः क्षीणो वृत्तस्तु हतः हतः॥
(1) यलेन किं संरक्षेत्?
(2) किम् एति याति च?
(3) वित्तः क्षीणः कथम्?

प्र.20 अधोलिखितं नाट्यांशं पठित्वा प्रश्नानां उत्तराणि लिखत – (3)

चन्दनः – अहा ! सुगन्धतु मनोहरः। (विलोक्य) अये मोदकानि रचयन्ते ? (प्रसन्नः भूत्वा) आस्वादयामि तावत्। (मोदकं ग्रहीतुमिच्छति)
मल्लिका – (सक्रोधम्) विरम् ! विरम् ! मा स्पृश! एतानि मोदकानि।
चन्दनः – किम्अर्थं कुध्यसि ! तव हस्तनिर्मितानि मोदकानि दृष्ट्वा अहं जिह्वालोलुपतां नियन्त्रयितुम् अक्षमः अस्मि, किं न जानासि त्वमिदम्?
मल्लिका – सम्यग् जानामि नाथ! परम् एतानि मोदकानि पूजननिमित्तानि सन्ति।

(1) “अहा! सुगन्धतु मनोहरः” इति कः वदति?
(2) मा स्पृश! एतानि कानि?
(3) मोदकानि किमर्थं सन्ति?

अथवा

चन्दनः – नमस्कारोमि तात! पञ्चदश घटान् इच्छामि। किं दास्यसि?
देवेशः – कथं न? विक्रयणाय एव एते। गृहाण घटान्। पञ्चदशदुकशतं रूप्यकाणि च देहि।
चन्दनः – साधु। परं मूल्यं तु दुग्धं विक्री्रय एव दातुं शक्यते।
देवेशः – क्षम्यतां पुत्र ! मूल्यं विना तु एकमपि घटं न दास्यामि।

(1) कति घटान् इच्छामि?
(2) कति रूप्यकाणि देहि?
(3) मूल्यं विना तु किं न दास्यामि?

प्र.21 अधोलिखितं अपठित गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानां उत्तराणि लिखत – (4)

एकदा एका बालिका पित्राह सह मेलकं द्रष्टुं नगरं प्रति गच्छति स्म। सा चतुरमतिः धैर्यशालिनी च आसीत्। सा बाल्यकाल एव विविधासु कलासु निपुणा आसीत्। मार्गे एका नदी आसीत्। सा नौकया गच्छति स्म। नौकायाम् अनेक जनाः आसन्। नद्यां एकः मकरः आसीत्। द्वौ जनौ मकरात् भीतौ जले पतितौ। सा बालिका जले अकूदत तयोः च जनयोः हस्तौ गृहीत्वा नौकां प्रति आनयत्।

(1) का पित्रा सह गच्छति स्म?
(2) मार्गे का आसीत्?
(3) नद्यां का आसीत्?
(4) द्वौ जनौ मकरात् भीतौ कुत्र पतितौ?

प्र.22 स्वप्राचार्य कृते अवकाशार्थं प्रार्थनापत्रं संस्कृतभाषायां लिखत। (4)

अथवा

स्वप्राचार्य कृते शुल्कमुक्तर्थं प्रार्थनापत्रं संस्कृतभाषायां लिखत।

प्र.23 अधोलिखितेषु एकं विषयं स्वीकृत संस्कृतभाषायां निबंध लिखित- (4)

  1. संस्कृत भाषायाः महत्त्वम्
  2. पर्यावरणम्
  3. अस्माकं देशः
  4. महाकविः कालिदासः
केंद्र क्रमांक – 661009

त्रैमासिक परीक्षा सत्र – 2026-27 (हल सहित)

कक्षा – 9वीं

विषय – संस्कृत – 512

समय – 3.00 घंटे पूर्णांक – 75

निर्देशाः –

  1. सर्वे प्रश्नाः अनिवार्यः सन्ति।
  2. प्रश्नानां सम्मुखे अंकाः प्रदर्शिताः।
  3. सर्वेषां प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतभाषायां देयानि।

प्र.1 उचितं विकल्पं चित्वा लिखत – (1×6=6)

(1) ‘तत्’ शब्दस्य नपुंसकलिंगरूपम् किम् –

(क) ते (ख) तत् ✓ (ग) तः (घ) तौ

उत्तरम्: (ख) तत्

(2) ‘रामाय’ अत्र विभक्तिः अस्ति –

(क) चतुर्थी ✓ (ख) प्रथमा (ग) द्वितीया (घ) तृतीया

उत्तरम्: (क) चतुर्थी

(3) ‘फलानि’ इति पदे वचनम् अस्ति –

(क) एकवचनम् (ख) द्विवचनम् (ग) बहुवचनम् ✓ (घ) कोऽपि न

उत्तरम्: (ग) बहुवचनम्

(4) ‘ग्राम’ शब्दस्य पञ्चमी विभक्तिः अस्ति –

(क) ग्रामात् ✓ (ख) ग्रामाय (ग) ग्रामे (घ) ग्रामस्य

उत्तरम्: (क) ग्रामात्

(5) बालकः शनैः शनैः लेखनं करोति। इत्यस्मिन् वाक्ये अव्ययं पदम् अस्ति –

(क) बालकः (ख) शनैः शनैः ✓ (ग) लेखनं (घ) एतेषु सर्वेः

उत्तरम्: (ख) शनैः शनैः

(6) “अहम् अपि पुस्तकं पठामि” अस्मिन् वाक्ये अव्ययम् अस्ति –

(क) अहम् (ब) अपि ✓ (ग) पुस्तकं (घ) पठामि

उत्तरम्: (ख) अपि

प्र.2 रिक्त स्थानं पूरयत – (1×6=6)

  1. ‘खाद्’ धातोः लट्लकारस्य प्रथम पुरुषस्य बहुवचने खादन्ति रूपं भवति।
  2. ‘लिख्’ धातोः लङ् लकारस्य प्रथमपुरुषस्य बहुवचने अलिखन् रूपं भवति।
  3. ‘भू’ धातोः लृट् लकारस्य उत्तमपुरुषस्य द्विवचने भविष्यामः (उत्तमपुरुष बहुवचन) रूपं भवति।
  4. ‘गच्छति’ क्रियापदे गम् धातुः अस्ति।
  5. ‘दुरूपयोगः’ अत्र दुर् उपसर्गः प्रयुक्तः।
  6. ‘प्रतिकूलम्’ अत्र प्रति उपसर्गः प्रयुक्तः।

प्र.3 युग्ममेलनं कुरुत – (1×6=6)

(अ) (ब) (सही मिलान)
(1) सूर्योदयः (च) गुणसन्धिः
(2) अत्रैव (ङ) अत्र + एव
(3) शिवाः + ते (घ) शिवास्ते
(4) लतावृक्षौ (ग) द्वंद्व समासः
(5) चोरात् भयम् (क) चोरभयम्
(6) यथाशक्ति (ख) अव्ययीभाव समासः

प्र.4 एकपदेन उत्तरं लिखत – (1×6=6)

  1. ‘आगम्य’ इत्यत्र कः प्रत्ययः? — ल्यप्
  2. ‘करणीयम्’ इत्यत्र कः प्रत्ययः? — अनियर्
  3. ‘ताडयित्वा’ इत्यत्र कः प्रत्ययः? — क्त्वा
  4. कविः कां सम्बोधयति? — वाणिम्
  5. कुत्र दरिद्रता न भवति? — वचने
  6. तुला कीदृशी आसीत्? — लोहघटिता / जीर्णधनस्य

प्र.5 शुद्ध उत्तरे “आम्” अशुद्ध उत्तरे “न” इति लिखत – (1×6=6)

  1. ‘गुणयुक्ताः दरिद्रः’ इत्यत्र विशेषणं पदं ‘दरिद्रः’ अस्ति? — (न)
  2. ‘खिन्नः बालः’ इत्यत्र विशेषणं पदं ‘खिन्नः’ अस्ति? — (आम्)
  3. ‘आम्रम्’ इत्यस्य पर्यायपदं ‘रसालः’ अस्ति? — (आम्)
  4. ‘तटे’ इत्यस्य पर्यायपदं ‘समीरः’ अस्ति? — (न)
  5. ‘कठोरम्’ शब्दस्य विलोमं पदं ‘मृदुम्’ अस्ति? — (आम्)
  6. ‘नीरसः’ शब्दस्य विलोमं पदं ‘सरसः’ अस्ति? — (आम्)

प्र.6 कविः वाणीं किं कथयति? (2)

अथवा

वसन्ते किं भवति?

उत्तरम्: कविः वाणीं (सरस्वतीं) नवीनां वीणाम् वादयितुम् कथयति।

प्र.7 निर्धनायाः दुहिता मञ्जूषायां कानि अपश्यत्? (2)

अथवा

बालिका किं दृष्ट्वा आश्चर्यचकिता जाता?

उत्तरम्: निर्धनायाः दुहिता मञ्जूषायां मणियाणि (महार्हाणि मणिकानि) अपश्यत्।

प्र.8 सज्जनानां मैत्री कीदृशी भवति? (2)

अथवा

सरोवरणां हानिः कदा भवति?

उत्तरम्: सज्जनानां मैत्री पूर्णिमायै चन्द्रलेखेव क्रमेण विभवति (प्रथमाद् दिनात् दिने दिने वर्धमानः भवति)।

प्र.9 बालः कदा क्रीडितुम् अगच्छत्? (2)

अथवा

बालकः कीदृशं चटकाम् अपश्यत्?

उत्तरम्: बालः पाठशालागमनवेलायां (विद्यालयस्य समये) क्रीडितुम् अगच्छत्।

प्र.10 कालः कस्य रसं पिबति? (2)

अथवा

धर्माधिकारिणः जीर्णधनश्रेष्ठिनौ कथं तोषितवन्तः?

उत्तरम्: कालः आगतस्य (प्रियासक्तस्य वा) रसं पिबति।

प्र.11 प्रश्न-निर्माणं कुरुत- (कोऽपि द्वौ) (2)

उत्तरम्:
(1) ग्रामे का स्त्री अवसत्?
(2) कः क्षीणः हतः भवति?
(3) केषाम् मैत्री आरम्भगुर्वी भवति?

प्र.12 अधोलिखितानि वाक्यानि कः कं प्रति कथयति। (कोऽपि द्वौ) (2)

उत्तरम्:
(1) माता दुहितरम् प्रति कथयति।
(2) काकः बालिकाम् प्रति कथयति।

प्र.13 प्रश्नपत्रे समागतान् श्लोकान् विहाय स्वपाठ्यपुस्तकात् सुभाषितद्वयं लिखत। (2)

उत्तरम्:
1. पिबन्ति नद्यः स्वयमेव नाम्भः, स्वयं न खादन्ति फलानि वृक्षाः।< नादन्ति सस्यं खलु वारिवाहाः, परोपकाराय सतां विभूतयः॥
2. गुणाः गुणेषु गुणा भवन्ति, ते निर्गुणं प्राप्य भवन्ति दोषाः।
स्वाद्योष्ताः प्रभवन्ति नद्यः, समुद्रमासाद्य भवन्त्यपेयाः॥

प्र.14 अधोलिखितेषु अशुद्ध-कारक-वाक्यानां शुद्धं कुरुत। (कोऽपि द्वौ) (2)

उत्तरम्:
(1) गणेशाय नमः। (गणेशं नमः के स्थान पर)
(2) बालकः विद्यालयं गच्छति। (गच्छामि के स्थान पर)
(3) वृक्षात् पत्रानि पतन्ति। (वृक्षम के स्थान पर)

प्र.15 रिक्त स्थानं पूरयत। (कोऽपि चत्वारः) (1/2×4=2)

उत्तरम्:
(1) वीणाम्
(2) सरसाः
(3) ग्रामे
(4) काकः
(5) वृद्धाः
(6) मोदकानि

प्र.16 अधोलिखितानि वाक्यानि घटनाक्रमानुसारं योजयत – (1/2×4=2)

उत्तरम् (क्रमशः):
1. (ग) मल्लिका पूजार्थं मोदकानि रचयति।
2. (घ) उमा मासान्ते उत्सवार्थं दुग्धस्य आवश्यकताविषये चन्दनं सूचयति।
3. (क) चन्दनः उत्सवसमये अधिकं दुग्धं प्राप्य मासपर्यन्तं दोहनं न करोति।
4. (ख) सा सखिभिः सह तीर्थयात्रायै काशीविश्वनाथमन्दिरं प्रति गच्छति।

प्र.17 वाच्य परिवर्तनं कुरुत। (कोऽपि द्वौ) (2)

उत्तरम्:
(1) त्वया कुत्र गम्यते? (कर्मवाच्ये)
(2) रामः पुस्तकं पठति। (कर्तृवाच्ये)
(3) मया गृहं गम्यते। (कर्मवाच्ये)

प्र.18 अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानां उत्तराणि लिखत – (3)

पुरा कस्मिंश्चिद् ग्रामे एका निर्धना वृद्धा स्त्री न्यवसत्। तस्याः च एका दुहिता विनम््रा मनोहरा चासीत्। एकदा माता स्थाल्यां तण्डुलान् निक्षिप्त्य पुत्रीम् आदिदशत्- सूर्यातपे तण्डुलान् खगेभ्यो रक्ष। किञ्चिञ्च कालादनन्तरम् एको विचित्रः काकः समुड्डीय तस्याः समीपम् अगच्छत्।

उत्तरम्:
(1) ग्रामे एका निर्धना वृद्धा स्त्री न्यवसत्।
(2) तस्याः दुहिता विनम्रा मनोहरा चासीत्।
(3) सूर्यातपे तण्डुलान् खगेभ्यो रक्ष।

प्र.19 अधोलिखितं पद्यांशं पठित्वा प्रश्नानां उत्तराणि लिखत – (3)

प्रियवाक्यप्रदानेन सर्वे तुष्यन्ति जन्तवः।
तस्मादेव वक्तव्यं वचने का दरिद्रता॥

उत्तरम्:
(1) जन्तवः प्रियवाक्यप्रदानेन तुष्यन्ति।
(2) तस्मात् प्रियं वक्तव्यम्।
(3) वचने का दरिद्रता?

प्र.20 अधोलिखितं नाट्यांशं पठित्वा प्रश्नानां उत्तराणि लिखत – (3)

चन्दनः – अहा ! सुगन्धतु मनोहरः। (विलोक्य) अये मोदकानि रचयन्ते ? (प्रसन्नः भूत्वा) आस्वादयामि तावत्। (मोदकं ग्रहीतुमिच्छति)
मल्लिका – (सक्रोधम्) विरम् ! विरम् ! मा स्पृश! एतानि मोदकानि।
चन्दनः – किम्अर्थं कुध्यसि ! तव हस्तनिर्मितानि मोदकानि दृष्ट्वा अहं जिह्वालोलुपतां नियन्त्रयितुम् अक्षमः अस्मि, किं न जानासि त्वमिदम्?
मल्लिका – सम्यग् जानामि नाथ! परम् एतानि मोदकानि पूजननिमित्तानि सन्ति।

उत्तरम्:
(1) “अहा! सुगन्धतु मनोहरः” इति चन्दनः वदति।
(2) मा स्पृश! एतानि मोदकानि सन्ति।
(3) मोदकानि पूजननिमित्तानि सन्ति।

प्र.21 अधोलिखितं अपठित गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानां उत्तराणि लिखत – (4)

एकदा एका बालिका पित्राह सह मेलकं द्रष्टुं नगरं प्रति गच्छति स्म। सा चतुरमतिः धैर्यशालिनी च आसीत्। सा बाल्यकाल एव विविधासु कलासु निपुणा आसीत्। मार्गे एका नदी आसीत्। सा नौकया गच्छति स्म। नौकायाम् अनेक जनाः आसन्। नद्यां एकः मकरः आसीत्। द्वौ जनौ मकरात् भीतौ जले पतितौ। सा बालिका जले अकूदत तयोः च जनयोः हस्तौ गृहीत्वा नौकां प्रति आनयत्।

उत्तरम्:
(1) एका बालिका पित्रा सह गच्छति स्म।
(2) मार्गे एका नदी आसीत्।
(3) नद्यां एकः मकरः आसीत्।
(4) द्वौ जनौ मकरात् भीतौ जले पतितौ।

प्र.22 स्वप्राचार्य कृते अवकाशार्थं प्रार्थनापत्रं संस्कृतभाषायां लिखत। (4)

उत्तरम्:

माननीय प्रधानाचार्य महोदयः,
शासकीय उच्चतर माध्यमिक विद्यालयः,
भोपाल (म.प्र.)

विषय: अवकाशार्थं प्रार्थनापत्रम्।

महोदय,
सविनय निवेदनम् अस्ति यत् अहम् अद्य ज्वरपीडितः अस्मि। अस्मात् कारणात् विद्यालयम् आगन्तुम् असमर्थः अस्मि। कृपया मम द्वयोः दिवसयोः (२ दिवसयोः) अवकाशं स्वीकृतं कुर्वन्तु। भवतः महती कृपा स्यात्।

धन्यवादः!

दिनांक: 05/09/2026
शिष्यः,
नाम – [आपका नाम]
कक्षा – नवमी

प्र.23 अधोलिखितेषु एकं विषयं स्वीकृत संस्कृतभाषायां निबंध लिखित- (4)

निबंध: संस्कृत भाषायाः महत्त्वम्

1. संस्कृतभाषा अस्माकं देशस्य प्राचीनतमा भाषा अस्ति।
2. इयं भाषा सर्वेषां भारतीयभाषाणां जननी मन्यते।
3. रामायणम्, महाभारतम् इत्यादयः ग्रन्थाः संस्कृतभाषायाम् एव लिखिताः सन्ति।
4. संस्कृतभाषा वैज्ञानिकदृष्ट्या अपि अतीव सम्पूर्णा अस्ति।
5. अस्याः भाषायाः व्याकरणं पूर्णतया सुरक्षितं तर्कसंगतञ्च अस्ति। अतः अस्माभिः सर्वाभिः संस्कृतभाषायाः संरक्षणं प्रवर्धनञ्च करणीयम्।

Paper या Solution बदलें ↓
स्लाइड करें →

MP Board कक्षा 9वी संस्कृत त्रैमासिक परीक्षा पेपर सॉल्यूशन कैसे देखें?

संस्कृत की परीक्षा देने वाले छात्र अपने प्रश्न पत्र का 100% सटीक सॉल्यूशन जानना चाहते हैं, जिससे कि आपको व्याकरण के नियमों (जैसे संधि-विच्छेद, प्रत्यय पहचान) और पाठों के सही अर्थ का ज्ञान हो सके।

संस्कृत के महत्वपूर्ण प्रश्नों और व्याकरण के सटीक हल देखने के लिए आपको बस नीचे दी गई डायरेक्ट लिंक का उपयोग करना है। इस लिंक के माध्यम से सभी प्रश्नों के उत्तर आपको तुरंत ज्ञात हो सकेंगे।

त्रैमासिक परीक्षा कक्षा 9वी संस्कृत पेपर और सॉल्यूशन कैसे डाउनलोड करें?

कक्षा 9वीं संस्कृत का पेपर और उसका सॉल्यूशन (PDF) देखने व डाउनलोड करने की प्रक्रिया बहुत ही आसान है:

  1. डायरेक्ट लिंक पर जाएं: सबसे पहले नीचे दी गई 'Important Links' टेबल को देखें।
  2. पेपर लिंक पर क्लिक करें: वहाँ आपको 'कक्षा 9वीं संस्कृत त्रैमासिक पेपर' की डायरेक्ट लिंक मिलेगी, उस पर क्लिक करें।
  3. पेज ओपन होगा: लिंक पर क्लिक करते ही एक नया पेज ओपन होगा, जहाँ आपको संस्कृत का पूरा पेपर स्क्रीन पर दिखाई देगा।
  4. सॉल्यूशन डाउनलोड करें: उसी पेपर के ठीक नीचे आपको 'सॉल्यूशन डाउनलोड करें (Download Solution)' का बटन दिखाई देगा। उस पर क्लिक करके आप पूरे पेपर का हल पीडीएफ फॉर्मेट में अपने मोबाइल में सेव कर सकते हैं।

महत्वपूर्ण लिंक्स (Important Links)

उपयोगी लिंक (Useful Links)क्लिक करें (Click Here)
कक्षा 9वीं संस्कृत (Sanskrit) पेपर डायरेक्ट लिंक[यहाँ क्लिक करें]
कक्षा 9वीं संस्कृत पेपर सॉल्यूशन डाउनलोड (PDF)[यहाँ क्लिक करें]
कक्षा 9वीं त्रैमासिक परीक्षा टाइम टेबल PDF[यहाँ क्लिक करें]
हमारे WhatsApp चैनल से जुड़ें (लेटेस्ट अपडेट के लिए)Join WhatsApp
हमारे Telegram ग्रुप से जुड़ें[Join Telegram] (यहाँ लिंक लगाएं)

FAQs (अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न)

Q1. कक्षा 9वीं संस्कृत त्रैमासिक परीक्षा 2026 कितने अंकों की होगी?

Ans: संस्कृत विषय की त्रैमासिक परीक्षा का पूर्णांक 75 अंक निर्धारित किया गया है, जिसे 3 घंटे में हल करना होगा।

Q2. कक्षा 9वीं संस्कृत का पेपर कब आयोजित होगा?

Ans: कक्षा 9वीं का संस्कृत विषय का पेपर 10 सितंबर 2026 को प्रातः 10:00 बजे से दोपहर 1:00 बजे तक आयोजित किया जाएगा।

Q3. कक्षा 9वी संस्कृत त्रैमासिक परीक्षा पेपर सॉल्यूशन कैसे प्राप्त करें?

Ans: आप इस आर्टिकल में ऊपर दी गई 'Important Links' की टेबल में डायरेक्ट सॉल्यूशन लिंक पर क्लिक करके संस्कृत के पेपर का संपूर्ण हल (PDF) आसानी से डाउनलोड कर सकते हैं।

Q4. संस्कृत के पेपर में व्याकरण (Grammar) का कितना महत्व है?

Ans: संस्कृत विषय में व्याकरण का बहुत बड़ा योगदान होता है। पेपर में लगभग 30 से 35 अंक की व्याकरण (संधि, समास, प्रत्यय, शब्द/धातु रूप आदि) पूछी जाती है, जो अच्छे अंक लाने में मदद करती है।

WhatsApp Group Join Now
Telegram Group Join Now

Leave a Comment